24) Witlof kweken

witlofoogst19

In deze tip:

  • A)# Witlofras
  • B)# Witlof zaaien in mei:
  • C)# Groene witlofplanten in de tuin
  • D)# Groene witlofplanten oogsten
  • E)# Wortels en loof op lengte afsnijden
  • F)# “Melksap”
  • G)# Veel korte blaadjes van de zijkant weghalen
  • H)# Witlofwortels in een grote bloempot met compost zetten
  • I)# Bloempot met wortels in het donker
  • J)# Witlofkroppen, 10 dagen gegroeid
  • K)# Witlofkroppen, oogst na 26 dagen
  • L)# Kroppen oogsten
  • M)# Groeitemperatuur
  • N)# Proef met gebruikte witlofwortels; kan je nogmaals witlof groeien?
  • O)# Slechte wortels (rot) tijdens het groeien van het kropje
  • P)# Bitter
  • Q)# Kroppen groeien in bloempot met tuingrond
  • R)# Extra
  • S)# Witlofwortels bewaren.
  • T)# Witlofwortels met barsten
  • U)# Witlofplanten uit de tuingrond halen na lichte vorst

.

Witlof is van oorsprong een echte wintergroente. Witlof oogsten als er sneeuw ligt, ja hoor.

.

Witlof kweken bestaat uit 2 delen.

  1. In mei wordt witlofzaad in de tuingrond gezaaid. Hieruit groeien volwassen witlofplanten. Een volwassen witlofplant in de tuin heeft grote langwerpige groene bladeren en een grijs/bruine penwortel.
  2. In september, oktober of november worden de witlofplanten uit de grond gehaald. Het grootste deel van het groene loof wordt afgesneden tot er nog ca 4 cm loof boven de wortel over is.

Op bovenstaande foto zie je witlofwortels met nog een “beetje loof eraan”.

Bij “gewone” witlof worden deze witlofwortels naast elkaar in een ondiepe kuil gezet. Er wordt grond tussen de wortels gestrooid. Daarna wordt een 15 – 20 cm dikke laag grond of stro bovenop de witlofwortels aangebracht. Op elke witlofwortel gaan bladeren groeien. In het donker blijven deze bladeren wit. Door de druk van het stro of de grond bovenop groeien deze bladeren in de vorm van een krop(je).  We noemen dit “witlof groeien met dekgrond“.

Bij speciale witlofrassen is geen dekgrond of stro bovenop de wortels nodig tijdens het groeien van het kropje. De witlofwortels worden in bakken of bloempotten met vochtige grond of compost gezet. De bakken of bloempotten worden in het donker gezet. In het donker groeit op elke wortel een witlofkropje, gewoon “in de lucht”.  Dit heet “witlof groeien zonder dekgrond“.

Witlof kweken zonder dekgrond is het gemakkelijkst. In deze tip beschrijf ik deze kweekwijze.

.

Witlof groeit in het donker

witlof groen

In het licht groeien losse groene bladeren op witlofwortels. De bladeren groeien wel in een groep, maar ze vormen geen krop.

.

A)# Witlofras

Ik gebruik meestal dit ras witlof zonder dekgrond. Op de achterkant van het zakje staat Cichorium intybus, Mechelse middelvroege, Videna. Ik denk dat het ras Videna is, een veelgebruikt witlofras. Dit witlofzaad kost ca €1,60 voor 2,5 gram.

Ik heb ook nog 2 andere rassen “zonder dekgrond” gebruikt: Zoom F1 (Intratuin) en Focus F1 (Oranjeband). Uit het zaad van deze 3 rassen groeien gezonde witlofplanten in de tuingrond. En er groeien daarna goede witlofkroppen op de wortels. Zie ook tip   40   .

.

B)# Witlof zaaien in mei:

De maand mei is een geschikt maand om witlof te zaaien. Eerder zaaien kan wel maar de planten zullen toch niet veel groter groeien. Bij later zaaien krijg je wel kleinere planten.

Witlof groeit het beste op humusarme (zand)grond. Kies voor witlof een stuk grond waar weinig compost of mest in zit. De grond moet los en kruimelig zijn om rechte wortels te krijgen. “Vers gespitte” grond is goed.

B1) Voortje maken

Span een lijntje (touwtje of elastiekje) om in een rechte lijn te kunnen zaaien. Maak met een tuinschepje de grond onder het lijntje goed en diep los. Dat gaat handig door telkens het schepje een stukje verder in de grond te steken en het schepje daar te “wiebelen”.

Maak met een voortjesplankje een ondiep voortje van ca 5 cm diep en 8 cm breed.  Zaaien in een voortje is handig (grond droogt minder snel uit, gemakkelijker water geven, het voortje geeft aan waar gezaaid is).

Sproei water in het voortje. Doe dit door de fijne broes van een gieter vlak boven het voortje te houden. Laat het water in de tuingrond zakken voordat je gaat zaaien.

.

Opmerking 1:

groep 1

Je kunt een nylon koord (met om de 10 cm een knoopje) gebruiken om een recht voortje maken. Daarna kun je de knoopjes gebruiken om op vaste afstanden te zaaien. Info over dit koord zie tip 38  .

.

B2) Zaaien

Of zet een lat met afstandaanduiding aan een kant van het voortje.  Info over deze lat zie tip  2   , nummer 6.

Handigheidje: Steek telkens een lucifer of iets dergelijks in de grond, daar waar gezaaid moet worden. Op de foto hierboven staat een lucifer bij het eerste streepje op de witte lat. Handig als je het witlofzaad niet duidelijk in het voortje ziet liggen (donker witlofzaad, donkere tuingrond). Anders ga je per ongeluk “dubbel” zaaien of een zaaiplekje overslaan.

Strooi wat witlofzaad in een wit bakje. Dan kun je de zaden goed zien. Gebruik een vochtig cocktailprikkertje, een pincet of je vingers om de zaadjes uit het bakje op te pakken en in het voortje te leggen.

Leg om de 15 cm een rijtje of groepje van 3 tot 6 zaadjes in het voortje.

Op het zaadzakje staat een afstand van 10 cm tussen de groepjes aangegeven. Maar om de 15 cm is beter. Een afstand van 15 cm geeft minder planten met rotte bladeren. Dat zie je pas bij het rooien (uithalen van de witlofplanten) in september – november.

.

Opmerking 2:

groep 2

In plaats van een bakje + prikkertje of pincet kun je een schuifvalbakje met 3 valbuisjes gebruiken. (Op de bovenstaande foto liggen preizaadjes in het schuifvalbakje).

Schuif met een vinger de zaadjes naar de gaatjes en laat ze op de tuingrond vallen. Info over deze werkwijze zie tip 38  .

.

Opmerking 3:

witlofzaai 7

Het kan gebeuren dat de witlofzaadjes slecht opkomen. Door koud weer. Of doordat het witlofzaad oud (= overjarig) is. Info over overjarig witlofzaad in tip  40   .

Daarom is het beter om per groepje veel meer dan 3 tot 6 zaden neer te leggen. Strooi per groepje ca 10 zaadjes, zoals op de foto hierboven te zien is. Je moet dan wel wat meer uitdunnen. Maar uitdunnen is minder erg dan witlof bijzaaien of kleine witlofplantjes (op een reserve zaaiplekje) uit de grond halen en in het voortje planten.

.

B3) Grond opstrooien

Strooi na het zaaien wat losse fijnverkruimelde vochtige tuingrond op het witlofzaad in het voortje. Laagdikte ca 0,5 cm.

.

B4) Afdekken

uien8

rolg 3

Het is slim om het zaaisel af te dekken met stukken golfplaat of een afdekstrook van stof. Dat is tegen uitdrogen of het wegspoelen van de zaadjes tijdens stortbuien. Haal deze bescherming weg zodra de eerste witlofplantjes opgekomen zijn.

En nu maar wachten tot er witlofplantjes opgekomen zijn.

.

B5) Uitdunnen

Als de plantjes in het voortje ongeveer 5 cm hoog zijn, trek dan kleine witlofplantjes uit de grond totdat er per groepje 2 witlofplantjes over zijn. Als het kan, 2 witlofplantjes die een stukje uit elkaar staan. Dat is handiger bij de volgende keer uitdunnen. Na het uitdunnen water sproeien.

Trek, enkele weken later, van de 2 witlofplantjes per groepje het kleinste plantje uit. Zodat 1 plantje, het grootste in de grond blijft staan. Daarna weer water sproeien.

Als er maar 1 plantje is opgekomen hoef je natuurlijk niet uit te dunnen.

.

B6) Lege groepjes (geen plantjes in een groepje)

Het kan gebeuren dat bij enkele groepjes geen plantjes zijn opgekomen. Of dat je later per ongeluk bij het dunnen alle plantjes van een groepje uittrekt. Of een mol ondergraaft het voortje en enkele plantjes zijn verdwenen.

Dan is het handig als je reserve witlofplantjes hebt om bij te planten. Dan kan als volgt:

  • Zaai op een apart klein zaaibedje extra witlofplantjes. Zaai met een tussenafstand van ongeveer 3 tot 5 cm telkens 1 of 2 witlofzaadjes.  (later uitdunnen). Je kunt een gootsteenmatje gebruiken en in elk gaatje, of om de twee gaatjes, 1 witlofzaadje leggen. Na het zaaien (het gootsteenmatje weghalen en) een dun laagje tuingrond opstrooien. Dit gootsteenmatje staat bij tip 33 en 34 beschreven.
  • Verplant de witlofplantjes als ze groot genoeg zijn. Geef de plantjes water vlak voor het verplanten. Haal elke plant met een vochtige wortelkluit eraan uit de grond en zet die op een lege plek in het voortje. Dan weer water geven aan de net geplante witlofjes in het voortje.

.

B7) Groot groeien

Witlofplanten groeien heel “gemakkelijk” in de tuingrond. Elke week schoffelen en tussen de plantjes in de rij het onkruid wieden is voldoende. Alleen kleine witlofplantjes af en toe met water besproeien of gieten bij droog warm weer. Grote planten alleen maar water geven bij langdurige droogte.

.

C)# Groene witlofplanten in de tuin

Eind augustus.  Twee rijen witlofplanten.

Als de planten groot zijn, groeit er nog maar heel weinig onkruid tussen. Dankzij de lange penwortel zal witlof gemakkelijk water vinden in de tuingrond en niet snel uitdrogen. De planten in de tuin krijgen genoeg regenwater bij normaal weer. En als de planten groot zijn dan zorgen de grote groene bladeren ervoor dat de tuingrond niet snel opdroogt. Je hoeft alleen maar water te geven bij langdurige droogte.

 

Eind augustus.  Tussen de witlofplanten liggen dit soort droge, bruine, afgevallen wilof-bladeren. Gewoon laten liggen of wegharken.

.

D)# Groene witlofplanten oogsten

Vanaf begin september kun je witlofplanten met een spade of een riek uit de tuingrond halen.

witlof60 witlof61

In september en begin oktober kun je de planten na het uitdoen enkele dagen (ongeveer 5 tot 1o dagen) op de grond van de tuin laten liggen. Of op een stoep. Dan gaan er nog voedingsstoffen uit het blad naar de wortel (las ik ergens op het internet).

Leg de planten in een “enkele,  dubbele of 3-voudige rij” op de grond waarbij telkens het loof van de volgende planten op de wortels van de vorige planten ligt. Je eindigt dan met “blootliggende” wortels. Leg hierop een plastic bak of plaat of brede plank of iets dergelijks tegen uitdroging door de zon.

Vanaf half oktober kun je het “laten liggen op de tuingrond” overslaan en de witlofplanten meteen mee naar huis nemen om ze verder te bewerken.

Tussen september en begin december (tot het streng gaat vriezen) kun je enkele keren witlofwortels uit de grond halen en de wortels in compost zetten. Zo spreid je de witlof-oogst.

.

E)# Wortels en loof op lengte afsnijden

Van elke witlofwortel wordt een deel van het loof en van de wortel afgesneden. De witlofwortels met “een beetje loof ” eraan worden in een bloempot met compost gezet om een kropje erop te laten groeien.

Een plastic bloempot van ca 25 cm hoog (van rand tot bodem) is geschikt voor witlofkweek. Vóór het inzetten in de bloempot wordt bij elke witlofplant een stuk van de wortel en een deel van het loof afgesneden.

witlof mes

Het afsnijden van wortel en loof gaat goed als je de witlofplant op een houten plank legt tijdens het snijden.

Snijd met een scherp mes een deel van de wortel af.  De wortel is hierna net zo lang als (of iets korter dan) de hoogte van de bloempot.

Snijd hierna een groot deel van het loof af totdat er nog ca 4 tot 5 cm loof op de wortel aanwezig is.

Let op: Snijd niet te veel loof af. Bij dikke wortels staan de binnenste blaadjes hoger op de wortel dan bij dunne wortels. Snijd je te veel af dan snij je de binnenste blaadjes helemaal van de wortel af.  Daar kan dan geen goed kropje op groeien. Vuistregel: dikke wortels ca 5 cm, dunne wortels ca 3 tot 4 cm “boven de wortel” afsnijden.

Een stukje verderop staan foto’s van witlofwortels waarbij een aantal korte blaadjes zijn weggehaald. Daar kun je zien dat er korte en lange blaadjes op de wortel zijn.

.

E1) Moeilijke wortels

Soms zijn de witlofwortels vertakt of erg kort. Hieronder staat wat je met die wortels kunt doen.

Vertakte wortels:  Snij alle lange wortels af tot de gewenste lengte. Heeft de witlofplant ook korte wortels, snij of breek die dan vlak bij het dikke wortelgedeelte af.

Het in compost zetten van zo’n “vertakte” witlofwortel gaat wat moeilijker dan een rechte witlofwortel. Dit wordt verderop beschreven in H2) Witlofwortels met vertakte wortels in compost zetten

.

Korte wortel met vertakte lange wortels:  Snij een groot stuk van de vertakte wortels af, vlak bij het dikke wortelgedeelte.  Zijn er ook korte wortels, snij die dan vlak bij het dikke wortelgedeelte af.

.

E2) Niet te gebruiken wortels

Hier zie je foto’s van een doorgeschoten witlofplant.  Er zijn geen groene bladeren op de wortel maar een dikke bloemstengel. Op deze wortel kan geen kropje groeien.  Niet gebruiken.

.

E3) Bruine of rotte blaadjes

Na het afsnijden van het loof zie je wel eens wortels met veel of weinig bruine, verdorde of  “verrotte” korte blaadjes. Hieronder enkele foto’s.

Van deze witlofwortel  kunnen alle bruine korte blaadjes aan de zijkant worden weggebroken (zie ook verder in deze tip bij G)# ). Op die wortel kan daarna een goede witlofkrop groeien.

Bij deze witlofwortel zijn (zeer) veel  bruine blaadjes te zien, ook in het midden. Bij deze wortel is er grote kans op rotten tijdens het groeien van het kropje.

Zijn er veel rotte korte blaadjes op de witlofwortel, dan moet je er veel wegbreken. Reinig daarna de wortel met een afwasborstel onder stromend kraanwater.

Zo ziet een “gereinigde” wortel eruit. Misschien groeit daar een goed, klein kropje uit.

Als de wortel en/of het loof er erg slecht (verrot) uitziet, dan kun je maar beter de wortel niet gebruiken.

Maar je kunt altijd nog al het loof en het bovenste deel van de wortel eraf snijden tot je een schoon snijvlak hebt. Je snijdt dan een stuk van de wortel af. Op deze wortel gaat later geen grote krop maar wel veel kleine witlofkropjes groeien. Deze kleine kropjes groeien langzamer dan “gewone” witlofkroppen. De kropjes lijken op die van de foto’s in hoofdstuk N)# Proef met gebruikte witlofwortels.

.

F)# “Melksap”

Zo ziet de bovenzijde van de witlofwortel met korte blaadjes eruit.  Er vloeit altijd wat “melksap” uit de blaadjes na het snijden.

.

G)# Veel korte blaadjes van de zijkant weghalen

Zoals je verderop kunt lezen groeit het witlofkropje midden op de wortel. Het kropje groeit uit de binnenste korte blaadjes. De buitenste korte blaadjes verdrogen. Of de buitenste blaadjes gaan rotten en veroorzaken dan stank en vieze, aangetaste kropjes.

Je kunt daarom beter (na het afsnijden van het loof) van elke wortel veel korte blaadjes afbreken of afscheuren. Doe dit “vanaf de buitenkant”.

Van deze wortel is het loof afgesneden.

Hierna zijn veel korte blaadjes eraf gescheurd. Je ziet dat de blaadjes naar binnen toe steeds korter zijn.  De blaadjes staan naar het midden toe steeds “hoger” op de wortel. Daarom moet je er altijd voor zorgen dat je het loof niet te kort afsnijdt.

Hieronder enkele foto’s:

Dit zijn witlofwortels vlak na het afsnijden van het loof.

En hier zijn van dezelfde witlofwortels de buitenste blaadjes weggehaald. Dit ziet er beter uit en geeft minder kans op rotten.

.

G1) Hoeveel korte blaadjes aan de wortels?

Hoeveel korte blaadjes moeten er minstens over blijven om een goede krop te laten groeien? Hieronder het antwoord.

In dit hoofdstuk zijn foto’s van witlofwortels met korte blaadjes die in een bloempot met compost staan. En er zijn foto’s van dezelfde witlofwortels met een kropje erop gegroeid. Verderop in deze tip staat beschreven hoe de witlofwortels in compost worden gezet. En hoe je kroppen witlof laat groeien.

.

witlofblaadjes 6

 

Witlofwortels worden in een bloempot met compost gezet om de kroppen erop te laten groeien. Zie de foto hierboven. Klik op de foto voor breedbeeld.

Er zijn wortels met weinig korte blaadjes, ongeveer 4 tot 7 blaadjes. En er zijn wortels met meer korte blaadjes, ongeveer 8 tot 12 blaadjes. En er zijn wortels met meer blaadjes.

Van 1 wortel met veel rotte groene bladeren is van de bovenkant een stukje afgesneden. Dat is op de foto de wortel zonder blaadjes.

witlofblaadjes 1

Op deze foto zie je links weer de witlofwortels die in compost zijn gezet. Op de foto rechts zijn dezelfde witlofwortels met kroppen erop gegroeid. In de rand van de bloempot is een inkeping gemaakt als herkenning. Die zie je op beide foto’s. Klik op de foto voor breedbeeld.

witlofblaadjes 2

Na het uithalen van 3 wortels is de “afgesneden” wortel zichtbaar met hierop kleine kropjes.

witlofblaadjes 3

Hier zie je alle witlofwortels met kroppen. Helemaal links ligt de “afgesneden” wortel. Klik op de foto voor breedbeeld. Alle 8 normale kroppen zijn ongeveer even groot en dik. Bij alle wortels zijn weinig of veel bruine korte blaadjes te zien.

witlofblaadjes 4

De onderkant van de afgesneden wortel is in de compost gaan rotten. Bij het in de compost zetten was het rottingsplekje (nog) niet zichtbaar. Door het rotten zijn er maar 2 minikropjes op gegroeid.

witlofblaadjes 5

Hier de oogst van de 8 gave en de 1 rotte wortel. Gewicht 1120 gram witlof..

.

weinig korte blaadjes inzet en oogst

Hierboven 2 foto’s van andere witlofwortels met heel weinig korte blaadjes eraan. In de bloempotrand is een V-vormige inkeping.  Links de wortels bij het inzetten. Rechts de gegroeide kroppen. Bij enkele wortels zijn de blaadjes erg kort afgesneden.

Geleerd:

  • Er groeien goede witlofkroppen aan wortels met weinig (4 tot 7) korte blaadjes.
  • Wortels met erg korte blaadjes leveren ook goede witlofkroppen.
  • Alle kroppen zijn ongeveer even groot; er is geen verschil tussen wortels met weinig en meer korte blaadjes.
  • Er zijn weinig of meer bruine blaadjes aan de kroppen. Dat zal komen doordat er weinig of veel korte blaadjes op de wortels was tijdens het inzetten in de compost.
  • Op een “afgesneden” wortel groeien kleine kropjes.

.

H)# Witlofwortels in een grote bloempot met compost zetten

Bij het groeien van de witlofkropjes kan het gebeuren dat (een deel van) de wortels, de bladeren of de kropjes gaan rotten.  Om de kans op rotten zo klein mogelijk te hebben kun je het volgende doen:

  • Zet de witlofwortels in een plastic bloempot met gaten onderin, gevuld met compost.
  • Zet niet teveel wortels in de bloempot, anders kunnen de kropjes tegen elkaar aan groeien en dan gaan rotten. Ongeveer 7 tot 10 wortels in een pot van 30 cm boven-doorsnede.
  • Maak de compost met witlofwortels 1 keer doornat. Daarna wordt er geen water meer in de pot gegoten. Later, tijdens het kropjes groeien kan de compost erg droog zijn geworden. Je kunt dan water in een bloempotschotel onder de bloempot gieten. Het water trekt dan van onder in de compost.
  • Laat de korte blaadjes van de witlofwortels boven de bloempot uitsteken.
  • Laat de wortels 2 tot 3 cm boven de compost uitsteken.
  • Duw de wortels, als nodig, in de compost wat opzij zodat de wortels niet te dicht bij elkaar staan. Dan groeien de witlofkropjes later niet tegen elkaar. Kropjes die “vrij groeien” gaan niet of minder snel rotten.
  • Strooi een laag droog zand op de compost. Deze laag is 1 tot 2 cm dik. Gebruik tuinzand of metselzand of zandbakzand.
  • Zet over de bloempot met witlofwortels een donkere kartonnen koker met luchtopeningen.
  • Door bovenstaande punten is er een goede luchtverversing boven en tussen de witlofwortels en tussen de kropjes.

.

Zoals hierboven bij G)# beschreven is, groeien op witlofwortels met weggebroken buitenste korte blaadjes de beste kroppen. Deze kroppen hebben geen of heel weinig rotte blaadjes.

Bij “wortels waar alle korte blaadjes nog opzitten” kunnen er rotte of bruine blaadjes op of bij de kroppen aanwezig zijn. Verderop in deze tip, bij Q)# staan enkele foto’s van zulke kroppen.

Hieronder zijn foto’s over witlofwortels in een bloempot met compost zetten. Het zijn witlofwortels met weggebroken buitenste korte blaadjes.

.

Witlofplanten hebben meestal rechte wortels. De witlofwortel lijkt op een dikke winterwortel, maar dan grijs. Zo’n witlofwortel kun je gemakkelijk in een rond gat in compost zetten. Hieronder staat de beschrijving.

Witlofplanten met veel dunne wortels en zijwortels kun je het beste in een schuin gezette bloempot met een laag compost leggen. En daarna telkens compost inscheppen en witlofwortels inleggen. Dit staat verderop beschreven in H2) Witlofwortels met vertakte wortels in compost zetten

.

H1) Rechte witlofwortels in compost zetten

witlof inzet 1

Nodig: Rechte witlofwortels, een grote plastic bloempot, een emmer met “losse compost” en een pootstok.

witlof inzet 2

  • Schud de compost in de bloempot tot ongeveer 1 cm onder de rand van de bloempot.
  • Druk de compost aan de bovenkant licht aan (met de onderkant van een andere bloempot). Of klop de onderkant van de bloempot op een vloer om de compost in de pot wat te laten inzakken.

witlof inzet 3

witlof inzet 4

  • Maak een rond, diep gat in de compost met de pootstok.
    • Steek de pootstok in de compost totdat de punt de bodem van de bloempot raakt.
    • Wiebel de pootstok in de compost om het gat \ / -vormig te maken.
    • Haal de pootstok voorzichtig uit de compost zodat er geen compost in het gat valt.

witlof inzet 5

Zet een witlofwortel in het gat in de compost. Druk de wortel een beetje naar beneden als nodig.

witlof inzet 6

witlof inzet 7

Maak het volgende gat in de compost, vlak naast de witlofwortel.

witlof inzet 8

Zet de volgende witlofwortel in dat gat in de compost.

witlof inzet 9

Ga door tot alle witlofwortels in de compost zijn gezet of totdat de witlofwortels “op” zijn.

Opmerkingen:

  • Staat een witlofwortel te hoog in het gat, dan kun je de wortel uithalen, het gat met de pootstok dieper maken of een stukje van de onderzijde wortel afsnijden, de wortel weer in het gat zetten.
  • Staat een witlofwortel te diep in het gat, dan kun je de wortel uithalen, wat compost in het gat gooien, de wortel weer in het gat zetten.
  • Heb je dunne witlofwortels, maak dan smalle gaten in de compost met een dunne pootstok of met een stuk houten bezemsteel met spitse punt.
  • Als nodig nog wat compost tussen de witlofwortels strooien. Gaat handig met een eetlepel.

.

H2) Witlofwortels met vertakte wortels in compost zetten

witlof wortels 2

Na het afsnijden hebben deze witlofwortels veel dunne wortels naast elkaar. Je kunt ze niet in een rond gat in compost steken.

witlof wortels 3

  • Leg een lege bloempot schuin op een steen of iets dergelijks. Schep wat compost in de bloempot, tegen de “liggende zijkant” van de bloempot aan.
  • Leg een witlofwortel met veel wortels op de laag compost.
  • Daarna telkens compost in de bloempot scheppen en witlofwortels op de compost leggen.
  • Doorgaan tot de bloempot vol is met witlofwortels en compost.

Zet daarna de bloempot rechtop.

Opmerkingen:

  • Strooi als nodig nog wat compost tussen de witlofwortels. Gaat handig met een eetlepel.
  • Duw, trek, beweeg, verschuif witlofwortels die niet goed in de compost staan tot ze wel goed zijn.
  • Til daarna de bloempot een stukje op en laat die op de stoep vallen om de compost in de bloempot “aan te kloppen”.
  • Strooi daarna als nodig nog wat compost tussen de witlofwortels.

.

H3) Water ingieten

witlof inzet 10

Vul een gieter met koud water. Giet veel water tussen en op de witlofwortels. Er mag gerust veel water op de korte blaadjes komen. Zo worden de korte blaadjes schoon gespoeld.

Wortelen goed zetten: In de doornatte compost kun je de wortels nog wat uit elkaar duwen en trekken als ze te dicht op elkaar staan. Als wortels te dicht bij elkaar staan kunnen de witlofkropjes elkaar later gaan raken. De kropjes staan dan niet “luchtig” meer. Hierdoor kunnen witlofkropjes of witlofblaadjes gaan rotten of bruine vlekjes krijgen.

Laat het water in de compost zakken. Giet weer water op de wortels en blaadjes in de bloempot en laat het water zakken. Herhaal dit enkele keren. Ga door tot de compost doornat is en er veel water onder uit de gaten van de bloempot sijpelt.

Laat daarna de bloempot met witlofwortels ongeveer 24 uur staan om het overtollige water eruit te laten sijpelen.

.

H4) Op bloempotschotel zetten

Zet na de 24 uur uitsijpelen de bloempot op een (plastic) bloempotschotel. Hierdoor loopt er later geen water op de vloer van de donkere ruimte.

In de rode bloempot zijn witlofwortels die veel rotte blaadjes hadden. Van die wortels zijn erg veel blaadjes afgescheurd.

Je ziet op beide foto’s dat de wortelhals van de witlofwortels boven de compost uitsteekt. En dat de wortelhals ongeveer even hoog is als de bloempotrand is, of iets lager.

.

witlof 38 witlof 39

Is de bloempotschotel te klein leg dan eerst 3 korte blokjes hout (ca 5 cm lang en 1,5 cm dik) in de schotel. Zet de bloempot op de blokjes hout in de schotel.

Als je later nog wat water in de compost wil gieten, maak dan boven in de compost een kuiltje, ver weg van de wortels, en giet daar water in.

.

H5) Droog zand opstrooien 

witlof inzet 11

Strooi een laagje droog zand (tuinzand, zandbakzand of metselzand) op de compost. Laagdikte ongeveer 1 cm. Hierdoor is er minder kans op rotte kropjes. Droog zand vormt een afscheiding tussen de vochtige compost en de (droge) kropjes. En er zullen minder gauw pieren (aardwormen) uit de compost kruipen en in de witlofkropjes gaan wonen. Dat is handig als je na de oogst de kropjes gaat snijden.

De compost in de bloempot zal gaan opdrogen. Maar meestal is er voldoende vocht in de compost om grote kroppen te laten groeien. Als je twijfelt kun je een beetje water in de bloempotschotel onder de bloempot gieten. Of giet in een gemaakt klein kuiltje in het tuinzand, ver weg van de wortels.

.

I)# Bloempot met wortels in het donker

De witlof moet daarna in het donker bij ca 15 C gaan groeien. Zet de bloempot met witlofwortels in een “donker hoekje” van een kelder, koele schuur of koele garage of zo.  Zorg daarna voor een pikdonkere ruimte voor het groeien van de witlof.

Dat kan met:

I1) Een lichtdichte kartonnen doos (smal en hoog)

witlof11

Hier zie je een (te lage) kartonnen doos over een bloempot met witlofwortels geplaatst. Uit de rand van de doos zijn hoeken geknipt om luchtgaten te vormen.

Voor een bloempot van 25 cm hoog met groeiend witlof is zo’n kartonnen doos te laag. Daarvoor heb je een hoge smalle lichtdichte kartonnen doos nodig. Zo’n kartonnen doos is niet gemakkelijk te vinden. Daarom kun je vaak beter een andere donkere ruimte maken, zoals hieronder beschreven.

.

I2) Een andere plastic bloempot erop zetten en een bloempotschotel opleggen

witlof bloempot op (1)

witlof bloempot op (2)

witlof bloempot op (3)

Zo maak je een donkere ruimte. Je moet op zoek naar een grote bloempot en een grote bloempotschotel. Zet de 2e bloempot “omgekeerd” op de bloempot met witlofwortels. Leg daarna een bloempotschotel “omgekeerd” op de bovenste bloempot.

Enkele gaten in de bovenste, omgekeerde bloempot zitten wat lager. Die gaten worden niet afgedekt door de schotel die erop ligt. Door die gaten kan de lucht bij de kroppen komen.

witlof bewaar 36

Dit zijn witlofkroppen die onder een omgekeerde bloempot met potschotel zijn gegroeid.

Onder een omgekeerde bloempot is weinig ruimte voor de groeiende kroppen. De lucht is daar vaak nogal vochtig. Daardoor kunnen de gegroeide kroppen meer bruine blaadjes hebben.

.

I3) Een donkere ruimte gemaakt van karton, paperclips en wasknijpers

De onderstaande donkere ruimte is goedkoop, groot en gemakkelijk te maken. Het is de beste en handigste donkere ruimte.

witlof58

Je maakt een donkere koker van 2 vellen (zwart) karton. De vellen zijn 70 x 50 cm. Met 8 paperclips worden de 2 vellen in een ronde vorm gehouden.

witlofdonker12

 

witlof 47

Op de koker ligt een plaat karton met een dunne plank van spaanplaat of multiplex erop. Of er ligt een soort kartonnen deksel met rand op. Hierdoor komt er geen vals licht in de koker.

Op de zijkant zijn 2 wasknijpers te zien. De knijpers zorgen voor luchtopeningen bij de plaatsen waar de 2 vellen karton over elkaar heen “lopen”.

Hieronder meer info over deze kartonnen donker ruimte.

De koker staat op de vloer. Paperclips houden de 2 vellen karton bij elkaar. De paperclips zitten aan de bovenrand en aan de onderrand van de kartonnen koker.

Hier zie je een zijkant van de koker. Met wasknijpers is een luchtopening gevormd.

Op deze foto is de kartonnen koker even uit elkaar gehaald. Je ziet de buitenkant van een vel karton.

Een wasknijper is op de rand van het karton geklemd. Een andere wasknijper is “dwars” op de eerste wasknijper geklemd. Als de koker weer in elkaar is gezet, dan zitten deze knijpers tussen het binnenste en het buitenste vel karton en vormen zo de luchtopening.

witlofdonker18

Als de 2 zwarte vellen (te) ver overlappen, dan kan het gebeuren dat de lengte van de 2 wasknijpers “te kort is”. De luchtopening in de koker van zwart karton is dan vaak te klein zijn. Gebruik dan 3 wasknijpers en zet ze in elkaar zoals te zien op de foto hierboven.

.

Je kunt de koker zo plaatsen en de luchtgaten zo maken dat de open zijde van beide luchtgaten naar het donker wijzen. Zo komt er heel weinig licht bij de wortels.

Deze donkere ruimte van zwart karton is groot. De lucht erin is droog. Daardoor hebben de kroppen weinig bruine vlekjes of rotte blaadjes.

.

I3a) Twee bloempotten naast elkaar in het donker

witlof bewaar 40  witlof bewaar 42

witlof bewaar 41

Met 2 vellen zwart karton en een kort stuk zwart karton kun je een donkere ruimte maken waar 2 bloempotten (naast elkaar) ingezet kunnen worden.

.

I3b) Kartonnen “deksel” op de koker (een erg goede oplossing)

De vlakke plaat karton die op de koker ligt kan een stukje gaan verschuiven of een beetje gaan kromtrekken. Of de kartonnen koker blijft misschien niet erg goed rond, of die “zwabbert” een beetje. Dan komt er licht bij de witlofkroppen. Daardoor worden de kroppen een beetje groen en smaakt de witlof bitter.

witlof 47

In plaats van een losse plaat karton kun je een kartonnen “deksel” over de koker leggen. De deksel ligt met de rand naar beneden. De rand van de koker wordt tijdens het opleggen van de deksel naar binnen gedrukt. De deksel verschuift niet en de koker blijft beter in vorm. De donkere ruimte in zijn geheel wordt zo steviger.

witlof 48 witlof 49

Zo’n deksel knip je uit een vel karton of uit een grote kartonnen deksel. Het deksel is ongeveer 35 bij 40 cm. De rand van het deksel is ongeveer 4 cm hoog. Op bovenstaande foto’s zie je hoe je de hoeken maakt en met nietjes vastzet.

.

J)# Witlofkroppen, 10 dagen gegroeid

Dit zijn foto’s van “mijn eerste witlofgroei”. Van deze witlofwortels zijn geen korte blaadjes afgebroken. Alle korte blaadjes zitten aan de wortels. De witlof is (te) warm gegroeid.

Hierboven een foto van 10 witlofwortels met beginnende kropjes. De kropjes groeien vanuit de binnenste korte blaadjes. De wortels hebben 10 dagen in het donker gegroeid bij 20 C.

Foto van dichtbij. Hier zie je dat de buitenste korte blaadjes van de witlof opdrogen en bruin worden. Die buitenste blaadjes doen niet mee met het witlof groeien.

.

K)# Witlofkroppen, oogst na 26 dagen

Ook hier foto’s van “mijn eerste witlofgroei”.

De witlof heeft 26 dagen in het donker gegroeid bij 20 gr C. De 10 witlofkroppen zijn “los”; de wit/gele blaadjes zitten niet strak tegen elkaar zoals bij winkelwitlof.

Foto van dichtbij. De korte buitenste blaadjes van de witlof zijn nog verder opgedroogd of bruin geworden of hebben bruine randjes gekregen.

.

L)# Kroppen oogsten

  1. Je kunt kroppen oogsten door ze van de wortel af te breken terwijl de wortels nog in de bloempot met compost zijn.
  2. Of je haalt elke wortel met krop uit de bloempot en je breekt of snijdt de krop van de wortel af.
  3. Of je doet een elastiekje om elke krop. Daarna snijd je enkele cm boven de wortel het kropje af.

De 3e werkwijze is nieuw. Na de oogst kun je weer kropjes op dezelfde wortels kweken.

Alle 3 werkwijzen staan hieronder beschreven. En je leest wat het gemakkelijkste is.

.

L1) Afbreken terwijl de wortel in de pot is

Ook dit zijn foto’s van “mijn eerste witlofgroei”.

Vouw aan één zijde (“de voorkant”) de korte blaadjes naar onder.

Buig de witlofkrop naar “de voorkant”.  Draai, buig en trek totdat de krop van de wortel afbreekt.  Houd intussen de witlofwortel tegen.

Alle kropjes zijn geoogst. Wat over is zijn 10 wortels met veel korte bruine blaadjes in compost.

Tien geoogste witlofkropjes. Totaal gewicht circa 850 gram. Deze witlof is (te) warm gegroeid. Daarom zijn deze witlofkroppen “los”; de wit/gele blaadjes zitten niet strak tegen elkaar zoals bij winkel-witlof.

Je hoeft niet alle witlofkroppen tegelijk te oogsten. Je kunt een aantal kroppen op de wortels laten groeien voor latere oogst.

.

L2) Wortel uithalen, witlofkrop afbreken of afsnijden

Hier zijn foto’s van later gegroeide witlof.

uithalen 2

Trek de wortel met witlofkrop voorzichtig uit de compost.

uithalen 3

Wortel met krop.

uithalen 4

Breek of snijd de krop van de wortel af.

uithalen 7

Het kan gebeuren dat na het afbreken een stukje wortel aan het kropje blijft zitten. Dan gewoon het stukje afsnijden bij het bereiden van de witlof.

.

witlof oogstdeel

Je hoeft niet alle witlofkroppen tegelijk te oogsten.  Je kunt enkele wortels met kropjes erop in de bloempot laten staan. Vul de lege ruimte in de bloempot met vochtige compost. Strooi een laagje zand op de compost. Zet de pot weer op een potschotel in de donkere ruimte tot de volgende oogst. Giet als nodig water op de potschotel.

.

L3) Elastiekje om de krop, kropblaadjes afsnijden enkele cm boven de wortel

hoog afsnijden

Doe een elastiekje om elke krop. Door het elastiekje valt het kropje niet uit elkaar na het afsnijden. Snijd daarna de krop enkele cm boven de wortel af. Bewaar de kropjes met elastiekjes erom in de koelkast.

Je hoeft niet alle witlofkroppen tegelijk te oogsten. Je kunt een aantal kroppen op de wortels laten groeien voor een latere oogst. Maar wacht niet te lang met die latere oogst als je op de wortels weer kroppen wil laten groeien.

hoog afsnijden bruin

Door de druk van het elastiekje kunnen witlofblaadjes in het kropje “verschuiven” (zie linker kropje op de foto). Houd het kropje met de punt naar boven en tik met de onderkant op een snijplank om de blaadjes weer goed te krijgen.

Na enkele uren bewaren is het snijvlak van de kropjes een beetje verkleurd. De zijkant van de witlofblaadjes zijn lichtbruin geworden. Dat zie je bij beide kropjes op de foto. Snijd voor het bereiden een dun plakje af om dit bruine laagje van de witlof weg te halen.

Op de witlofwortels met afgesneden kropjes kunnen in het donker weer nieuwe kropjes groeien. Zie hoofdstuk N)# Proef met gebruikte witlofwortels.

.

L4) Welke oogst is het gemakkelijkste?

De foto’s hierboven tonen aan dat je beter eerst de wortel uit de bloempot kunt halen en daarna pas de krop van de wortel gaat afbreken of afsnijden.

Maar een elastiekje omdoen en enkele cm boven de wortel afsnijden gaat ook goed. Daarna kun je op de wortels nieuwe kropjes laten groeien, zoals staat in N)# Proef met gebruikte witlofwortels.

.

M)# Groeitemperatuur

De 10 geoogste kropjes op deze foto zijn bij ruim 20 C gegroeid. Deze foto staat ook bij hoofdstuk L1). Bij deze hogere temperatuur groeien de kropjes snel, maar je krijgt “losse”, smalle, dunne kropjes. En de witlof kan bitter smaken.

Laat je de kropjes bij ca 10 – 15 C groeien, dan krijg je kropjes die dikker en vaster zijn, zoals op bovenstaande foto.  Ze groeien wel wat langzamer. Deze kropjes zijn groenig doordat ze enkele dagen in het licht hebben gegroeid.

witlofoogst21

De kroppen op de bovenstaande foto’s zijn gegroeid bij ca 10 tot 12 C.  Ze groeiden niet snel maar de kroppen zijn erg dik geworden. Deze vier kroppen wegen samen 810 gram.

.

N)# Proef met gebruikte witlofwortels; kan je nogmaals witlof groeien?

Na het oogsten van witlofkroppen houd je een bloempot met witlofwortels over. Kun je weer witlof op de wortels laten groeien?

N1) Kroppen zijn afgebroken

Na het afbreken van de witlofkroppen houd je een bloempot met witlofwortels over. Ook dit zijn foto’s van “mijn eerste witlofgroei”.

Bij enkele wortels is “niets gedaan”, bij ander wortels zijn alle korte blaadjes weggebroken, van andere wortels is een stukje afgesneden.

Daarna is er weer veel water tussen de wortels gegoten totdat de compost doornat is. Het teveel aan water is weer onder uit de gaten van de bloempot gesijpeld. Na een dag wachten is de bloempot weer in het donker gezet.

Na 38 dagen witlofgroei in het donker bij ca 15 gr C. Op veel wortels zijn kleine kropjes gegroeid. Op enkele wortels zijn geen/weinig/piepkleine kropjes.

Alle kropjes zijn afgeplukt en liggen links op deze foto. Ze wegen samen 250 gram. Rechts op de foto ligt een “gewone” witlofkrop om te vergelijken.

Je kunt 2 keer kropjes op afgebroken witlof-wortels groeien. Maar de 2e keer krijg je veel kleine kropjes op een wortel. En niet één grote krop. Dat komt omdat het “hart” van de witlof is weggebroken of weggesneden bij de witlofoogst.

.

N2) Kroppen zijn enkele centimeters boven de wortel afgesneden

N2a) Eerste oogst

hoog afsnijden

Je kunt elastiekjes om de kroppen doen (tegen uiteen vallen) en dan de kroppen enkele centimeters boven de wortels afsnijden. Dat zie je op bovenstaande foto’s. Oogst is ongeveer 1150 gram.

hoog afsnijden over

Zo zien de witlofwortels er uit na het afsnijden van de kropjes. Op elke wortel zijn veel korte, witte blaadjes. Haal de schotel onder de pot weg. Giet veel koud water in de bloempot om de compost doornat te maken voor de volgende witlofgroei.

hoog afsnijden blaadjes af

Als proef zijn bij enkele wortels korte blaadjes weggebroken en/of een stukje van de blaadjes afgesneden. In de pot zijn wortels met veel of weinig, lange of korte blaadjes.

hoog afsnijden kroppen groot

Ongeveer 24 uur na het water ingieten is een schotel onder de bloempot gezet. Als herkenning is een wit buigstripje door 2 gaatjes in de potrand vastgemaakt.

Daarna is het geheel weer in de donkere ruimte gezet. Op de rechter foto zie je dat er na 3 weken al witlofkropjes groeien.

.

N2b) Tweede oogst

hoog afsnijden oogst 2

Dezelfde witlofkroppen na 7 weken groeien in het donker. Ze zijn nu oogstrijp. Vóór het afsnijden wordt een elastiekje om de krop gedaan. Tegen uit elkaar vallen van de krop.

hoog afsnijden oogst 3

Hier zijn al enkele kroppen enkele cm boven de wortels afgesneden. Bijna alle kropjes zijn “vast”. Alleen de 3 kroppen op de rechter foto zijn een beetje losser.

hoog afsnijden oogst 4

Hier zijn alle witlofkroppen afgesneden. Oogst: 980 gram witlof.

Als je kroppen enkele centimeters boven de wortels afsnijdt, dan kun je op de wortels weer goede witlofkroppen laten groeien.

Eigenlijk niet zo vreemd. Bij de eerste keer groeien er kroppen op wortels met korte groene blaadjes. De volgende keren gebeurt dat op wortels met korte witte blaadjes. Zolang de wortel nog genoeg energie heeft lukt dit.

.

Nog een keer (?)

hoog afsnijden oogst 5

Van de wortels zijn weer enkele korte blaadjes afgebroken. Daarna wordt koud water in de bloempot gegoten.

Als het water onder uit de bloempot er hard uitstroomt, dan wordt de compost niet doornat. Dompel dan de bloempot met compost en wortels gedurende ongeveer 10 minuten onder in een emmer met koud water. Zo wordt alle compost wel doornat. Haal daarna de bloempot uit het water en zet die op de grond om het water eruit te laten sijpelen .

Doe ongeveer 24 uur later een schotel onder de pot en zet het geheel in een donkere ruimte om weer kroppen te laten groeien. Als extra kenmerk is een blauw elastiekje vastgemaakt.

N2c) Derde oogst

hoog afsnijden oogst 6 hoog afsnijden oogst 7

Dezelfde witlofkroppen na 8 weken groeien in het donker. Ze zijn weer oogstrijp. De kroppen zijn van de wortels afgebroken, omdat dit de laatste oogst is. De oogst is nu 670 gram.

Dit proefje laat zien dat je door “afsnijden” 3 keer na elkaar kunt oogsten van dezelfde witlofwortels. De witlofoogst is elke volgende keer minder; 1150 gram, 970 gram, 670 gram.

.

O)# Slechte wortels (rot) tijdens het groeien van het kropje

Soms zit er in een bloempot met witlofwortels 1 of enkele slechte wortels. Zie bovenstaande foto, helemaal links. Zo’n wortel stinkt meestal een beetje. Vaak zijn de korte witlofblaadjes van zo’n wortel al een beetje rot tijdens het inzetten.

Bij een slechte witlofwortel zit het kropje “los” op de wortel. Dit kun je gemakkelijk nagaan.

Haal de slechte wortel uit de bloempot en strooi compost in het ontstane gat.

Zo ziet een slechte wortel eruit. Het kropje zit “los” en de binnenkant van de wortel is bruin.

.

P)# Bitter

Het kan gebeuren dat je eigen gekweekte witlof meer bitter smaakt dan die uit de winkel. De bittere smaak zit vooral in de “kern” van de witlofkrop. Dat is het onderste deel van de krop. Je kunt deze bittere kern er gemakkelijk uitsnijden. Ook helpt het om de witlof te koken in water waar wat melk is toegevoegd.

Witlofkropjes die warm zijn gegroeid, bij ruim 20 C, zijn bitterder dan kropjes die koud zijn  gegroeid, bij 10 tot 15 C.

.

Q)# Kroppen groeien in bloempot met tuingrond

Je kunt tuingrond in de bloempot doen in plaats van compost. En daar de witlofwortels inzetten.

witlof bewaar 39

Hier zie je witlofkroppen gegroeid “in compost” (linker bloempot) en “in tuingrond” (rechter bloempot).

  • Tuingrond in bloempotten gaat net zo goed als compost. Maar tuingrond droogt sneller uit. Daarom is compost misschien toch handiger en beter (geen watergift nodig tijdens kropjes groeien).
  • Erg belangrijk: giet niet (te) veel water op de grond of compost. Hoe droger hoe beter. En zet de wortels niet te dicht tegen elkaar. Dit geeft meer rotte of bruine witlofblaadjes.

.

R)# Extra

witlof49

Hier zie je dat zelfs op afgesneden dunne witlofwortels kleine kropjes groeien. De wortels stonden in een kleine bloempot met compost, niet in het pikkedonker.  Deze kropjes zijn maar langzaam gegroeid (ca 2 maanden bij 15 C), veel langzamer dan de gewone kropjes. Maar toch.

.

S)# Witlofwortels bewaren.

Witlofplanten in de tuin kunnen tegen lichte nachtvorst. Maar haal de planten uit de grond als er strenge vorst wordt verwacht.

Als je dan veel witlofplanten uit de grond hebt gehaald wil je niet meteen op alle wortels kroppen laten groeien. Je krijgt dan teveel kroppen tegelijk. Het is handiger als je de wortels kunt bewaren voor langere tijd. Hieronder worden 2 bewaarmethodes beschreven:

  1. Zet witlofwortels in een bloempot met compost. Bewaar de bloempot met wortels donker en koud.
  2. Leg losse witlofwortels in een bak tussen vochtig keukenpapier met folie erover. Bewaar de bak in een koelkast. Zet na de bewaartijd de witlofwortels in een bloempot met compost.

.

S1) Bewaren in een bloempot met compost

S1a) Witlofwortels in bloempot met compost zetten en koud bewaren

  • Doe alle handelingen zoals beschreven bij E) t/m I). Dus afsnijden, randblaadjes weghalen, in een bloempot met compost zetten, water ingieten, tuinzand op strooien en in een donkere ruimte zetten (koker van zwart karton of zwarte bloempot op).
  • Zet de “pot met wortels in de donkere ruimte” op een koude plaats, maar wel vorstvrij. Dat kan buiten zijn onder een afdak of onder een tuintafel als het niet vriest.
  • Als het streng vriest zet het geheel dan in een vorstvrije koude ruimte. Of bedek het geheel onder de tafel of afdak met een deken of een zeil.
  • Als het niet meer (streng) vriest, de “pot met wortels in de donkere ruimte” weer op de oorspronkelijke koude plaats zetten. Of het deken of zeil weer weghalen.

Zo staan de wortels erg koud maar toch vorstvrij. De kropjes zullen dan maar heel langzaam groeien.

.

S1b) Bewaarde witlofkroppen kweken

Als je weer witlofkroppen wil kweken na het koud bewaren, zet dan de pot met bewaarde witlofwortels in een donkere ruimte van 15 gr C.

witlof 41

Deze witlofwortels zijn in een bloempot donker en koud bewaard.

witlof 42

Deze bloempotten stonden 17 dagen in een donkere ruimte bij 1 tot 7 gr C. Buiten onder een afdak. Op de linker bloempot was een zwarte bloempot. De rechter pot stond in een zwarte kartonnen ruimte.

witlof 44

De linker pot:

  • Bij enkele witlofwortels zijn enkele buitenste blaadjes bruin geworden.
  • Enkele “tussenblaadjes” zijn bruin of zwart geworden.
  • De binnenste blaadjes zijn een beetje gegroeid en lichtgroen geworden.
  • Van de witlofwortel die “achteraan” op de foto staat zijn hierna enkele zwarte blaadjes weggebroken.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

De rechter pot:

  • Van enkele witlofwortels zijn een paar buitenste blaadjes bruin geworden.
  • De binnenste blaadjes zijn een beetje gegroeid en lichtgroen geworden.

Hierna zijn de bloempotten in een ruimte gezet van ca 15 gr C, in een donkere ruimte. Op of over de bloempotten was een andere bloempot of een zwarte kartonnen koker als donkere ruimte, zoals beschreven bij I)#.

.

S1c) Witlofoogst

witlof bewaar 36

Uit deze bewaarde witlofwortels zijn goede witlofkroppen gegroeid bij ca 15 gr C. Er is alleen maar een foto van de “omgekeerde bloempot op”. De andere wortels (in een zwarte kartonnen koker) hebben ook goede kroppen opgeleverd.

.

S2) Bewaren tussen vochtig keukenpapier

S2a) Wortels afsnijden, wassen en tussen papier leggen

witlof bewaar 2

  • Snijd veel loof af en (als nodig) een stuk van de wortels, zoals beschreven bij E)# en F)#.
  • Was de wortels met stukjes loof in een emmer koud water.

witlof bewaar 4

  • Breek de buitenste blaadjes er af, zoals beschreven bij G)#. Breek weinig of veel blaadjes af. Voor het bewaren maakt dat geen verschil.

witlof bewaar 5

  • Was de wortels nogmaals in schoon koud water.

.

S2b) Wortels bewaren.

witlof bewaar 10

witlof bewaar 19

  • Leg de gewassen witlofwortels in een plastic bak tussen vochtig keukenpapier. En dek de bak gedeeltelijk af met plastic folie.
  • Zet het geheel in een koelkast op de glasplaat boven de groentelade. Dat is de koudste plek in de koelkast.
  • Of in een koele ruimte, b.v. buiten onder een afdak of buiten onder een (plastic) tuintafel. Zet het geheel dan bij (strenge) vorst in een koude vorstvrije ruimte.
  • Controleer regelmatig of het keukenpapier nog vochtig is. Dat gaat gemakkelijk via de luchtopening. Is het papier (te) droog, haal dan de plastic zak eraf, sproei het papier nat en doe de plastic zak weer om de bak.

.

S2c) Bewaarde witlofwortels (uit vochtig keukenpapier) in compost zetten

witlof bewaar 30

  • Deze witlofwortels zijn eerst 7 dagen in de koelkast en daarna 15 dagen buiten onder een afdak bij temperaturen tussen 1 en 7 graden bewaard. Enkele blaadjes zijn bruin geworden. De binnenste blaadjes zijn gegroeid.

witlof bewaar 22

  • Deze wortels zijn 17 dagen buiten onder een afdak bij temperaturen tussen 1 en 7 graden bewaard. Enkele “tussenblaadjes” zijn donkerbruin geworden. De binnenste blaadjes zijn gegroeid.
  • Breek van alle bewaarde witlofwortels de buitenste blaadjes af zoals beschreven bij G)#.
  • Breek zoveel blaadjes af tot de bruin geworden “tussenblaadjes” ook weg zijn.

witlof mes

  • Snijd met een scherp mes en een houten plankje een stuk van de overgebleven korte blaadjes af

witlof bewaar 32

  • Zet de witlofwortels in bloempotten met compost en giet water in de potten zoals beschreven bij H)#.

witlof 40

  • Strooi na 24 uur droog tuinzand op de compostlaag.
  • Zet dan de bloempotten in een donkere ruimte bij ca 15 gr C, om kropjes te laten groeien, zoals beschreven bij I)#.

.

S2d) Witlofoogst

witlof bewaar 34

  • Deze kroppen zijn in 46 dagen bij 15 tot 18 gr C gegroeid.

witlof bewaar 35

  • De grote kroppen zijn geoogst, ruim 1 kg witlof.
  • De kleine kropjes kunnen in het donker nog verder groeien.

.

S3) Uitkomst van de bewaarproeven

Beide manieren van bewaren geven goede witlofkroppen.

Bewaren in een bloempot met compost is wat gemakkelijker dan bewaren in vochtig papier.

.

T)# Witlofwortels met barsten

Henk schrijft in een reactie onder deze tip dat hij veel opengebarste witlofwortels heeft.

.

witlof knabbel 1

De enige witlofwortel die ik ontdekte met een barst (of misschien aangevreten).

.

witlof knabbel 2 witlof knabbel 3

Deze witlofwortel heeft ook het een en ander meegemaakt. Van deze wortel zijn veel korte blaadjes afgebroken. Daarna is de wortelhals gereinigd met een afwasborstel onder stromend water. Deze witlofwortel is extra hoog (ondiep) in de compost in de bloempot gezet.

Op beide wortels zijn goede witlofkroppen gegroeid.

.

U)# Witlofplanten uit de tuingrond halen na lichte vorst

Je kunt de laatste witlofplanten uit de tuin halen in het begin van de winter. Haal de planten uit de grond als het niet vriest.

witlof na vorst 1Op deze foto zie je witlofplanten die op 26 december uit de grond zijn gehaald. De bladeren kunnen bruine vlekken hebben door het koude weer.

witlof na vorst 2

Na het afsnijden van loof en wegbreken van de buitenste blaadjes zien de witlofwortels en de korte blaadjes er goed en normaal uit. Op deze wortels zijn goede witlofkroppen gegroeid. De kroppen waren al geoogst, voordat er een foto van is gemaakt.

.

Laatste witlofwortels

witlof na vorst 4

De laatste witlofplanten zijn op 16 januari uit de grond gehaald. Deze wortels zijn dunner dan normaal. Daarom zijn de wortels diep in de compost gezet, om ervoor te zorgen dat ze water op kunnen nemen en kunnen groeien.

De bloempot met witlofwortels heeft 1 week buiten in de open lucht gestaan. Daarom zie je al groene bladtopjes midden op de wortels.

witlof na vorst 5

Dit zijn dezelfde wortels met gegroeide witlofkroppen. Er is geen water op de compost gegoten. De kroppen zien er goed uit, niet rot, met enkele bruine randjes op de kropjes.

.

Dus:

  • Witlofplanten “kunnen tegen enkele graden vorst”. Haal de planten bij niet vriezend weer uit de grond, snijd een stuk loof af en en zet ze in een bloempot met compost. Dan groeien daar goede kroppen op.
  • Op wortels die diep in een bloempot staan, en met de wortelhals net boven de compost, kunnen goede witlofkropjes groeien. Maar dan mag je geen water op of in de compost gieten tijdens het groeien van de kropjes.
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in witlof. Bookmark de permalink .

55 reacties op 24) Witlof kweken

  1. Richard zegt:

    Ik heb vorig jaar witlof zonder dekgrond gehad. Ik kreeg erg ‘losse’ kroppen. Er stond op het zakje dat het witlof geschikt voor dekgrond en zonder dekgrond was. Had ik een verkeerde soort of horen de kroppen los te zijn?

    • sjeftuintips zegt:

      Hoi Richard,
      Ik gebruik al jaren het witlof-ras (Videna) dat in tip 24 wordt genoemd.
      Bij tip 2, punt 22 (Eenvoudige “donkere ruimte” voor witlof) staan foto’s van de witlofkropjes. De kropjes zijn klein, maar toch redelijk vast zoals je ziet.
      Ik denk dat je een verkeerde soort (ras) witlof had om vaste kropjes te krijgen.
      Toch maar een ander ras kiezen.
      Succes en groeten, Sjef

  2. Dick zegt:

    Als je witlof geoogst hebt, kun je dan de wortels bewaren om nog een keer witlof te krijgen?
    Of kun je de wortels maar 1 keer gebruiken?

    groetjes Dick

    • sjeftuintips zegt:

      Hoi Dick,
      Ja hoor.
      Ik heb zelf uitgeprobeerd of dit ook gaat met witlofwortels in een bloempot in een donkere ruimte.
      Zie hoofdstuk N)#. Door afsnijden boven de wortel kun je tot wel 3 keer oogsten van dezelfde witlofwortel.
      groetjes, Sjef

  3. miro zegt:

    Hallo, ik wil beginnen met witlof alleen wortels te produceren.
    Heeft u een tip voor mij.
    Dank u bij voorbaat
    Miro

    • sjeftuintips zegt:

      Hoi Miro,
      In dit bericht heb ik een uitgebreide omschrijving gemaakt over de zaaigrond, zaaitijd, wijze van zaaien, uitdunnen en verdere verzorging van witlof.
      Voor meer info over witlof kunt u het beste op andere internetsites zoeken.
      Groeten en succes, Sjef

  4. Manon zegt:

    Het groene loof dat je van de witlofpennen afsnijdt is ook heerlijk om te eten, bijvoorbeeld in een stamppotje. Je kunt dan al heel vroeg witlof eten, die er wel groen uit ziet. Groetjes, Manon

    • sjeftuintips zegt:

      Hoi Manon,
      Het uitproberen waard. Smaken de groene bladeren erg bitter? Nog meer bitter dan witlof?
      Sjef

      • Manon zegt:

        Hoi Sjef,
        Ik had de witlofpennen uit de grond gehaald en op het land liggen. Na een week of twee heb ik het loof eraf gesneden. Door het liggen trekken er nog voedingsstoffen terug in de wortel en gaat de bittersmaak er volgens mij af, want het smaakte net als witlof. Ik heb het wel eens eerder gegeten, maar toen smaakte het wel bitter. Ik heb toen het loof bij het optrekken van de pennen gelijk eraf gesneden. Als je de pennen met loof in een waaiervorm legt waarbij de pennen afgedekt worden met het loof, dan blijft het loof ook best lang goed. De buitenste bladeren waren niet meer zo mooi, maar binnenin wel. ik had van een veldje met 20 pennen, toch 3x een maaltje witlof. Dit jaar ga ik proberen hoe het loof na 1 week liggen smaakt.
        Ik ga nu eens kijken hoe met mijn 2e serie witlof is in de kelder.
        Groetjes, Manon

  5. sjeftuintips zegt:

    Hallo Manon,
    Dank voor de duidelijke uitleg.
    Ik heb voorheen ook wel eens witlofplanten met loof eraan enkele dagen op het land laten liggen. Of buiten onder een afdak. Maar later groeiden daar vaker rotte witlofkropjes op, was mijn ervaring. Rooien en meteen blad afsnijden gaf meer goede kropjes.
    Nu lukt het mij veeeel beter, zoals je bij deze tip kunt zien. De buitenste bladeren op de wortel zijn toch niet nodig voor de kropvorming.
    Ik laat dit jaar ook enkele witlofplanten op de grond liggen, om uit te proberen.
    Vandaag (20 feb 2013) hebben we het laatste witlofmaaltje gegeten.
    Groet, Sjef

  6. KP zegt:

    Hey Sjef,
    Misschien heb ik er over gelezen, maar is het mogelijk om na het oogsten van de witloof kropjes, de wortels terug te planten voor het volgend seizoen? Of is het beter telkens opnieuw vanuit zaad te werken.
    Groeten, KP.

    • sjeftuintips zegt:

      Hoi KP, een leuke vraag.
      In mijn tip kun je lezen dat de eerste krop midden op de wortel groeit. Na het afbreken van deze witlofkrop kun je weer kleine witlofkropjes op de wortel laten groeien. Maar deze kropjes zijn veel kleiner en zitten meer aan de rand. Ik denk dat na terug planten er kleine groene blaadjes op gaan groeien. Het is daarom inderdaad beter telkens opnieuw vanuit zaad te starten.
      Witlof is 2-jarig. In het eerste jaar slaat de plant veel energie op in de wortel. In het 2e jaar wordt deze energie gebruikt om een bloemstengel te vormen. Net als bij andere wortelgewassen oogsten wij de plant na 1 jaar en gebruiken we deze energie in de wortel als voedsel. Bij witlof om een kropje te groeien.
      Groetjes, Sjef

  7. Yvonne zegt:

    Wat een duidelijke beschrijving, bedankt. Ik heb wel een vraag nog. Ik woon in Zweden en daar begint het over het algemeen vrij vroeg met vriezen. Kan al in augustus licht vriezen, maar tot nu toe is het nog behoorlijk mooi weer geweest. Ik heb witlof in een ligbad gezaaid, en daar staan nu dus allemaal witlofplanten in. Heb waarschijnlijk teveel bij elkaar gezaaid en het was lastig om uit te dunnen. Nu is mijn vraag bij welke temperatuur kan ik uiterlijk de wortels oogsten? En hoe kan ik die het beste bewaren?
    Bedankt, Yvonne uit Zweden.

  8. sjeftuintips zegt:

    Hallo Yvonne,
    Ik rooi in Nederland van september tot november elke week (of elke 2 weken) ongeveer 10 wortels. En ik zet ze dan meteen in een grote bloempot. Eind november zijn alle wortels “op”. Ik heb nog nooit wortels bewaard voor later.
    Voor een antwoord op jouw vragen zocht ik op internet. Ik vond deze 2 sites met witlof kweek-info voor Nederland (je kunt nog veel meer vinden);
    http://www.plantaardig.com/groenteninfo/witlof-kweken-de-forcerie/ en
    http://www.agrifoto.nl/nieuws/log/1544
    In Nederland kan gerooid worden tot in december. De witlofplanten kunnen blijkbaar tegen enkele graden vorst. Ik heb nog nooit “strenge vorst” op mijn planten gehad. Bij het rooien wordt het loof afgesneden tot enkele cm boven de wortel. Daarna kunnen de wortels in een koelcel bewaard worden. Bij 0 gr C of gewoon in een koelkast.
    Succes en ik hoop dat ik je geholpen heb.
    Groetjes, Sjef

    • Yvonne zegt:

      Bedankt voor je antwoord. Zolang het dus niet of matig vriest kan ik gewoon de wortels nog laten zitten en als het hard gaat vriezen alles rooien en koel bewaren. Ok duidelijk. groeten, Yvonne

      • Yvonne zegt:

        Hoi Sjef. Nou het is gelukt hoor, de eerste witlofkroppen zijn geoogst en inmiddels al opgegeten :). Moet zeggen dat het erg goed gelukt was, met dank aan de duidelijke en gedetailleerde beschrijving. Kan wel foto sturen maar weet niet hoe.
        gr. Yvonne

      • sjeftuintips zegt:

        Hallo Yvonne,
        Laat ik maar een e-mailtje naar je sturen dan kun je die beantwoorden en de foto erbij voegen. Geef even aan of ik de foto op Sjeftuintips mag zetten.
        groetjes, Sjef

  9. Thomas zegt:

    Acht weken geleden hebben wij in de kelder witlofpennen gezet en vandaag de kropjes geoogst. Maar zou het mogelijk zijn dezelfde pennen WEER te gebruiken en nog een keer witlofkroppen te oogsten?

    • sjeftuintips zegt:

      Hallo Thomas,
      Ja dat kan. Je krijgt dan kleine kropjes, zoals te lezen is bij “N)# Proef met gebruikte witlofwortels”. Daar staat beschreven wat je moet doen. Als je de kroppen niet afbreekt, maar boven de wortel afsnijdt, dan kun je wel 3 keer na elkaar oogsten.
      Sjef

  10. wilma zegt:

    Hoi, goede beschrijving met de foto’s erbij. Ben benieuwd hoe het bij mij zal groeien.
    Ik ga in ieder geval aan de slag met eerst 1 emmertje witlof en daarna hoop ik met nog een emmertje. Wat doe ik met de witlof pennen die ik nog wil gebruiken over een maand na de eerste emmer. Laat ik die gewoon in de kelder wachten op de volgende beurt?
    groetjes, Wilma

    • sjeftuintips zegt:

      Hoi Wilma,
      Yvonne uit Zweden vroeg mij op 30 augustus 2013 ook hoe men witlofwortels kan bewaren voordat men de kropjes laat groeien (zie 8 reacties terug). Op het internet vind je onder andere dit:
      Bij het rooien wordt het loof afgesneden tot enkele cm boven de wortel. Daarna kunnen de wortels in een koelcel bewaard worden. Bij 0 gr C of gewoon in een koelkast.
      De wortels kun je op een droge plaats bewaren bij een temperatuur van ongeveer 3 graden. Ze mogen beslist niet nat worden. Op deze manier zijn de wortels maximaal 6 weken te bewaren, zodat je zelf kunt bepalen wanneer je ze weer wil gaan planten.

      Ik heb geen ervaring met het bewaren van witlofwortels na het afsnijden van het loof. Ik zet ze dan meteen in een bloempot met compost. Maar ik wil wel een en ander uitproberen.
      groetjes, Sjef

      • Yvonne zegt:

        Hoi. Ik heb een aantal wortels in de koelkast liggen, moet ze wel af en toe nakijken want ze worden op de een of andere manier toch nog wat vochtig. Maar denk dat ze nog wel goed zijn. Heb ook nog de rest uit de aarde getrokken van de week, en een paar dagen laten liggen. Maar het was nogal nat en heb best veel eraf moeten halen om ze weer toonbaar te krijgen. Maar die liggen nu ook in de koelkast. Boven staat emmer nr. 2 en het groeit weer goed. Ben benieuwd of de laatste wortels het nog uithouden in de koelkast. De foto heb ik overigens niet meer geprobeerd te sturen, zal wel ff kijken of het me nog lukt.
        Groeten uit een nat Zweden.

  11. sjeftuintips zegt:

    Hallo Yvonne,
    Valt er regen of sneeuw in Zweden?
    Een foto van je witlof, die komt later misschien.
    Zoals ik hierboven in een reactie schreef heb ik witlofwortels nooit in een koelkast of zo bewaard. Dus ik leer ook van jouw proefjes. Ik heb nog ongeveer 30 planten in de tuin staan en ik ga ook proberen ze te “bewaren”. Misschien helpt de wortels afwassen, of in een krant rollen of in vochtig metselzand zetten bij het bewaren (dit verzin ik tijdens het typen van deze zin).
    Groetjes en succes,
    Sjef

    • Yvonne zegt:

      Hoi Sjef, Toevallig vandaag de eerste (natte) sneeuw gevallen, maar verder is het gewoon regen. Ik heb de wortels goed schoongemaakt, alle vieze blaadjes en randjes etc. weggehaald, en nog wat extra groen laten zitten, voor het geval ik nog wat weg moet snijden. Dan laten drogen op een theedoek en met keukenpapier in een papieren zak onder in de groentenla. Wel af en toe ff nakijken.

  12. sjeftuintips zegt:

    Hallo Yvonne,
    Bedankt voor de bewaarinfo. Laat me weten hoe het afloopt met de witlofwortels.
    Sjef

  13. Pingback: Welkom | sjeftuintips

  14. andré zegt:

    Hoi Sjef,
    Ik woon op de Filippijnen. Groeit de wortel ook in een tropish klimaat? Heeft het de koude en het lange daglicht nodig?
    André

  15. Pingback: 15) Bewaartips voor de oogst | sjeftuintips

  16. Pingback: 15) Storage tips for your harvest | sjefgardentips

  17. daniel zegt:

    Hoi sjef

    Ik ga dit jaar voor het eerst buiten witlof kweken
    Mijn vraag is je mag niet veel water geven.
    Hoe zit dat dan met regenwater?
    Heb je ook een uitleg om buiten te kweken?

    Groetjes Daniel

    • sjeftuintips zegt:

      Hallo Daniel,
      Tijdens het groeien van de kropjes (in het donker) mag je niet te veel water in de bloempot gieten; de kropjes gaan dan rotten.
      Voor de witlofplanten in de tuin is dit anders. Die planten moeten water krijgen om te groeien; regenwater en bij droog weer water uit de gieter.
      Hierboven bij “B)# Witlof zaaien” staat beschreven hoe witlof gezaaid wordt, wanneer je moet wieden en wanneer water geven. Ik heb nog wat extra info erbij gezet.
      Succes en groetjes,
      Sjef

  18. daniel zegt:

    Hoelang kunnen de witlofwortels bewaard worden voor je ze pot.
    En hoe doe je dat het beste?

    • sjeftuintips zegt:

      Hallo Daniel,
      In de tekst van deze tip (bij S)#) staat beschreven hoe en hoelang je wortels kunt bewaren voordat je ze in het donker gaat zetten om kropjes te kweken.
      groetjes, Sjef

  19. Henk zegt:

    Ha Sjef,
    Veel van mijn witlofwortels zijn opengebarsten, heb ik op te rijke grond gezaaid?
    Groetjes Henk

    • sjeftuintips zegt:

      Hoi Henk,
      Het zou best kunnen dat de grond te goed bemest was. Ik kweek al jaren witlof in mijn tuin, telkens op “tamelijk arme grond” en ik heb nog nooit opengebarsten witlofwortels gehad. Op het internet vind ik ook geen info over opengebarsten witlofwortels. Wel over gebarsten pastinaak door te droge grond of te weinig gieten. En over zomerwortels die gaan barsten als ze erg dik zijn gegroeid.
      Misschien kun je goede kropjes op deze gebarsten wortels kweken.
      Succes, Sjef

  20. Jurgen zegt:

    Hallo,
    Gebarsten wortels komt meestal door een te dunne zaaiafstand en teveel water.
    Bewaren in de koelkast lukt, maar een witloofwortel gaat pas echt in rust bij minus 1.5 graden. En vochtig houden is de boodschap.
    Let wel op, bij kouder dan minus 2 gaat het hart van de wortel kapot.
    Rotte wortels komen voor bij te hoge stikstofgehalte in de bodem, of een te korte teeltrotatie.
    Ook sla,prei en na de meeste andere groenten,heeft men meer rotte kragen.

    Witloofteler uit Belgie.

  21. ziever zegt:

    Hallo,
    Weet iemand hoe je compacte, niet te knollige witlofkropjes kunt laten groeien?

    Veelal zijn de witlofkropjes dik en stompig met losse bladeren langs de buitenkant.
    Wij hebben de witlofkroppen liever slank en compact.
    Heeft dit te maken met forceren onder dekgrond die verhindert dat de kropjes horizontaal uitdijen en de bladeren losser bij elkaar zitten, en dus in een emmer zonder dekgrond die tegendruk niet hebben?
    Heeft dit te maken met de pH, voedingsrijkheid, humus, watervoorziening, etc?

    Alvast bedankt!

  22. Felix zegt:

    Hallo, Ik heb Brussels witloof gekweekt die ik met aarde moest afdekken. Ik heb goede en dicht vaste kroppen gewonnen. Maar hoe komt het dat het in de witloofkrop barsten komen van onder naar boven toe? Waar zou dit aan liggen? Temperatuur was tussen de 15 en 18 graden C in mijn kelder. Ik had witloof na plus minus 3 weken. Dank bij voorbaat,
    groeten Felix.

    • sjeftuintips zegt:

      Hallo Felix,
      Ik heb geen ervaring met witlof kweken met dekgrond.
      Bij “zonder dekgrond kweken” heb ik nog nooit barsten in de witlofkroppen gehad.
      Gegoogled: Op deze site staat info over gebarsten kroppen (kweken met dekgrond): http://www.koudecentraal.nl/documents/Witlof.pdf
      Op de 11e blz van dat artikel staat:
      “Kroppen barsten in de kuil open als de regelmaat van de groei wordt verstoord, b.v. ‘grote temperatuurschommelingen of veel
      water geven na een periode van watergebrek. Lit. 13.”

      groetjes, Sjef

      • Felix zegt:

        Vriendelijk bedankt Sjef. Het is inderdaad een droge zomer geweest en ik heb ze goed water gegeven als ik ze inkuilde. Ik zal ook nog eens kijken op die site.
        M.v.gr. Felix.

  23. Toon zegt:

    Zelden zo’n mooi verzorgde site gezien.
    Petje af, Sjef.

  24. Wilmien zegt:

    Dag Sjef,
    Ik heb mijn eerste witlof gezaaid een paar weken geleden (dat is heel vroeg in het voorjaar in Nieuw Zeeland). Bedankt voor de heldere uitleg. Inspirerend!

    • sjeftuintips zegt:

      Hallo Wilmien,
      Dat is inderdaad erg vroeg. Misschien kun je dan eerder de wortels uithalen en eerder witlofkroppen erop laten groeien.
      Misschien een idee om ook nog later (oktober, november) een rijtje witlof te zaaien.
      Succes en groeten,
      Sjef

  25. Pingback: Zelf witlof telen - Spruitenieren

  26. Kathleen zegt:

    Hallo Sjef

    Wat een superinteressante en mooi verzorgde site! Ik vraag me eigenlijk af of je het hele jaar door witlof kan kweken? En als ik me niet vergis, kan je de wortels ook kopen. Heb jij daar info over?

  27. Irma zegt:

    Dank je wel Sjef, ik ga het proberen hier in Australie, gewoon 6 maanden later :). Heb mooie wortels en ga ze morgen in een pot zetten,
    groetjes Irma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s