4) Plantenziekten en plagen

iuienvliegmaden

In deze tip:

  • A)# Uien.
  • B)# Prei.
  • C)# Aardappel.
  • D)# Bloemkool.
  • E)# Tomaten.
  • F)# Witlof.
  • G)# Wortelen

.

In deze tip vind je een beschrijving van plantenziekten en plagen die ik in mijn tuin zag.  Foto’s zijn bijgevoegd.  En wat er aan te doen (gevonden op internet of zelf geprobeerd).

.

A)# Uien

In juni kan het gebeuren dat een aantal uienplanten “ziek” zijn.  Zie foto’s hieronder.

A1) Uienvlieg

Uienbladeren zijn verkleurd naar geel en de bladeren gaan liggen.

uienvliegmaden

In de uienbol zijn maden van de uienvlieg zichtbaar.  De uienplant gaat dood.

.

A2) Uienmineervlieg

Bladeren van andere uienplanten gaan krullen.  De bladeren blijven groen.

In de bol zijn vreetgroeven en maden en/of bruine “poppen” zichtbaar.

De uienplanten groeien verder maar leveren uien op met een afwijkende vorm.

.

A3) Hulp tegen uienvlieg en/of uienmineervlieg

  • Koop meer plantuien “dan nodig “.
  • Plant niet te veel uitjes in maart/april. In deze maanden is er een grote kans dat die uienplanten worden aangetast door mineervliegen en/of uienvliegen.
    • Bij de mineervlieg “komen de eerste generatie volwassen mineervliegen in maart en april te voorschijn en leggen eitjes in de waardplanten (prei, ui)”. Die info staat op het internet onder andere in deze Engels-talige   site   .
    • Nog meer over de mineervlieg op de andere Engelstalige site:    hier
  • Maar…… je kunt in maart/april wel “veel” plantuitjes poten als je daarna een laagje hooi tussen en rondom de kleine uienplantjes op de tuingrond legt. Door het laagje hooi droogt de grond niet zo snel uit. En er is minder aantasting door mineervliegen en uienvliegen. Zie ook bij A5).
  • Plant de meeste pootuitjes tussen 1 en 15 mei. In mei en de opvolgende maanden leggen de mineervliegen geen eitjes op de uienplanten. Hooi rondom de uienplantjes leggen is nu ook goed; de grond droogt dan ook niet zo snel uit.
  • Oogst de uien in juli, augustus, of begin september. Niet later. De uien zijn dan dik genoeg. De bladeren gaan geel worden en vallen om. De uien zullen daarna niet veel dikker meer worden.

.

A4) Helpt het?

uitjes vroeg

Op deze foto zie je een rijtje plantuitjes die in begin april zijn gepoot. Veel uienplanten zijn aangetast door mineervlieg en/of  uienvlieg.

uitjes laat

En hier zie je 2 rijen plantuitjes die op 15 mei zijn gepoot. Alle uienplanten zien er gezond uit. Eind augustus zijn deze uien ongeveer net zo groot als uien die in april waren gepoot.

Dus: in mei uitjes planten geeft in augustus een goede oogst en weinig aantasting.

.

A5) Een laag hooi rondom uienplantjes: 

Als je vroeg pootuitjes plant, bijvoorbeeld in maart of in april, dan kun je het beste een laagje hooi of afgemaaid gras rondom en tussen de kleine uienplantjes leggen. De uien groeien goed door, drogen niet zo snel uit en hebben minder last van de uienvlieg en/of de uien-mineervlieg.

Je kunt het hooi ook tussen en rondom later geplante uienplantjes leggen. Dat gaat goed. Kortom hooi rondom alle uienplantjes is goed.

.

A6) Proef: plantdatum en hooi rondom.

A6a) Proef

Om uit te zoeken wanneer de uienvliegen of uien-mineervliegen hun eitjes op de uienplanten leggen is de volgende proef gedaan:

  • Op 20 maart is één plantuitje in een voortje geplant.
  • Daarna is telkens de volgende dag één uitje in de grond geplant zodat er een rij gevormd wordt. Tussen elk uitje was ongeveer 10 cm afstand.
  • Op 1 mei is het 43e uitje in die rij geplant. De rij was toen vol.
  • Met deze proef kun je nagaan welke uien wel of niet aangetast zijn. Dus welke plantdatums goed of slecht zijn.
  • Vanaf begin april is een dun laagje droog hooi rondom en tussen de opgekomen uienplantjes gelegd. Dit is gedaan omdat ik heb bemerkt dat gedroogd gazongras (kort hooi) op de grond rond zaai-uien voor minder aantasting van vliegen zorgt. Hooi is te koop in een dierenwinkel en niet erg duur.

.

  • Een jaar later is de proef herhaald met 3 rijen pootuitjes. Van 20 maart t/m 1 mei zijn elke dag 3 uitjes geplant. Later is in twee rijen hooi rondom en tussen de uienplanten gelegd. In de andere rij is afgemaaid gras of stro rondom en tussen de plantjes gelegd.

.

A6b) Uitkomst en geleerd

  • Er is geen (weinig) aantasting door de mineervlieg of de uienvlieg.
  • Er zijn enkele uienplanten met licht krullend blad. De uien ervan zien er normaal uit.
  • De uienoogst bestaat uit veel grote en enkele kleine uien.
  • De meeste poottuitjes groeiden uit tot grote gezonde uien; 38 uien van 43 plantuitjes en 115 uien van 129 plantuitjes.
  • Er groeit weinig onkruid tussen de uienplanten. Dit onkruid kan gemakkelijk worden uitgetrokken.
  • De uienplanten drogen niet zo snel uit door het hooi en groeien goed.
  • Hooi op de tuingrond rondom de plantuien werkt erg goed tegen aantasting door uienvlieg of uien mineervlieg. Zelfs tijdens de “gevaarlijke tijd” van de mineervlieg (maart en april).
  • Elke rij met hooi om de planten leverde meer en grotere uien op dan de rij met stro of afgemaaid gras. Dus hooi gaat iets beter dan gras of stro.
  • De eerder geplante pootuitjes leverden in juli grotere (zwaardere) uien op dan de later geplante pootuien.
  • De uien die geplant zijn ná 25 april (de laatste 6 uien per rij) hadden geen aantasting van de vliegen.

Meer info hierover in hoofdstuk E)# van tip 5) Plant-uitjes planten in een voortje.

.

.

B)# Prei

B1) Gekrulde bladeren

preiziek1

In juni hebben enkele preiplanten sterk gekrulde en afwijkende bladeren. Lijkt op aantasting van de mineervlieg.  Dezelfde afwijking in de bladeren als bij de uien.

preiziek2a

Er zijn geen maden of poppen te vinden. Wel is te zien dat een beestje een groef in het blad heeft gevreten. Dat is aangegeven tussen de 2 pijltjes.

.

Hulp tegen gekrulde bladeren:

  • Plant de aangetaste preiplanten niet uit.
  • Zaai meer prei zodat je meer preiplanten verkrijgt.
  • Kweek kleine preiplanten in je tuin op onder een golfplaattunnel met fijnmazig doek aan beide uiteinden van de tunnel. Dan kunnen de mineervliegen niet bij de plantjes komen. Maar de tunnel is toch luchtig. De preien die onder zo’n tunnel groeien hadden (bij mijn eerste proef in 2019) geen aantasting van de preimineervlieg. Ze zien er goed uit. Zie ook verder bij B3).

.

B2) Paarse vlekken op de bladeren

In de herfst de preiplanten kunnen er zo uit zien.

Internet (ergens gevonden bij Plantaardig.com): De prei heeft last van “fluweelvlekkenziekte”. Op de (buitenste) bladeren zijn paarsbruine vlekken met een lichte rand er om heen.  De uiteinden van de bladeren zijn “dood”.  Na het weghalen van deze bladeren zijn de preiplanten okee. Je hebt alleen maar minder opbrengst.

Zie ook      deze site   .

Deze ziekte treedt vaak op na koud nat weer.  De oorzaak kan ook zijn dat de preiplanten te diep in de grond staan, of dat ze te zwaar bemest zijn.

In 2012 was het de eerste keer dat ik deze ziekte in mijn prei had (in ruim 25 jaar).

.

Hulp tegen paarse vlekken:

  • Volgens info op het internet: De prei minder diep planten, minder mesten en pas aanaarden als de planten groot zijn.
  • Mijn ervaring: Als je preiplanten in ronde gaten van 6 cm doorsnede plant (en daarna de gaten lange tijd open laat) heb je weinig last van deze plantenziekte.

.

B3) Bruine poppen (mineervlieg)

Bruine poppen in de preiplanten komen vaak voor. Bijna elke tuinder kent die bruine “dingen” die op en onder de preibladeren te zien zijn. De buitenste witte preibladeren hebben scheuren met lichtbruine randen. In dit hoofdstuk een uitgebreid verhaal over deze aantasting (en wat je kunt doen om de aantasting minder te maken).

In de herfst of vroege winter kunnen er bruine poppen in de prei zitten. Zie de foto’s hieronder.

Kenmerkend voor deze aantasting (zie de foto’s hierboven):

  • In het witte deel van de prei zijn “scheuren met bruine randen” zichtbaar.
  • Je ziet vreetsporen op de groene bladeren en witte gedeelten.
  • In de bladeren hebben bruine poppen van de preimineervlieg zich verstopt.
  • Deze poppen zijn bruin en ca 4 mm lang.  Rechts ligt een made met een lichtbruine kleur.

prei mineer 3 prei mineer 4

  • Soms vind je een of enkele witte maden van de mineervlieg. Zo’n made is nog aan het prei eten en nog niet toe aan de verandering in een bruine pop. Op de onderste foto staat ook een cocktailprikker om te tonen hoe groot de made is.

Deze poppen en maden zijn de kinderen van de prei-mineervlieg. Je kunt nog meer info over de mineervlieg op het internet vinden. Hieronder staan 2 links:

preimineervlieg (1)       en     preimineervlieg (2)

.

Preimineervliegen leggen in het voorjaar (tussen begin maart en begin mei) eitjes op de bladeren van preiplanten. Eitjes  –> witte maden –> bruine poppen. De poppen “rusten” tot eind augustus, september, oktober. Tijdens deze rust zijn de poppen in de preiplant (of ergens anders, bv in de grond op in preiafval of in de composthoop).

In het najaar (tussen eind augustus en eind oktober) komen er mineervliegen uit die poppen. Deze nieuwe mineervliegen leggen dan hun eitjes op de bladeren van preiplanten. De poppen die hieruit komen overwinteren in de preiplant (of in de grond, afval of composthoop). In maart, april komen uit deze poppen nieuwe mineervliegen die eitjes gaan leggen op de preien.

Je hebt dus 2 keer per jaar mineervliegen die eitjes op preiplanten leggen; in het voorjaar en in de late zomer, begin van de herfst.

.

Hulp tegen de preimineervlieg

In het voorjaar en in de late zomer (vroege herfst) moet je er voor zorgen dat de prei-mineervliegen geen eitjes op de preiplanten leggen. In het voorjaar kun je de preiplantjes in een “vliegdichte” tunnelkas in de tuingrond planten. In de zomer/herfst kun je de preiplanten kort knippen. Hieronder staan deze 2 werkwijzen uitgebreid beschreven.

  • In het voorjaar

Je kunt vanaf november/december binnenshuis prei zaaien, bijvoorbeeld in schuifkuipjes. Vanaf maart/april kunnen de dunne, lange preiplantjes onder een golfplaattunnel in de tuingrond geplant worden. Of je schuift blokken zaai- of plantgrond met preiplantjes onder een tunnel op/in de tuingrond. Meer hierover in   tip 18)   .

Om de mineervliegen onder de tunnel weg te houden kun je het volgende doen:

  • Plant of zaai de preiplantjes onder de tunnel in plantbedjes die ongeveer 5 cm lager liggen dan de omringende tuingrond. Dat is handig bij het water geven; je kunt later water in de verlaagde plantbedjes laten stromen. Zie verder in dit hoofdstuk.
  • Zet de golfplaattunnel op de tuingrond, over de plantbedjes. Zie de 2 foto’s hierboven; de bovenste foto is van 1 april, de onderste foto van 28 april.

  • Sluit elk uiteinde van de tunnel af met speciale eindstukken (eindplaten); vlakke stukken plexiglas met daarin een ronde luchtopening gezaagd. Over het plexiglas is gordijnstof met kleine gaatjes (een soort vitrage) gespannen en vastgemaakt met schroeven. Verderop meer info en een maak-beschrijving van deze eindstukken.
  • Schuif ook een laagje tuingrond aan de buitenkant tegen de lange zijkanten van de tunnel. Dan zijn er daar geen openingen waar de mineervlieg doorheen kan.
  • Laat de tunnel zo lang mogelijk dicht. Anders komt de mineervlieg alsnog in de geopende tunnel om eitjes op de preiplantjes te leggen.

  • Onder één lange zijkant van de tunnel kun je pvc bochten (van elektrabuis) in de tuingrond graven. Zo kun je de tunnel vliegdicht houden en toch water geven via deze pvc bochten. Het water stroomt via de trechter en de bocht op de bodem van het verlaagde plantbed. Je kunt ook zonder trechter water in de buisbocht gieten, maar dan moet je goed kunnen mikken.
  • Moet de tunnel toch open, haal dan vóór het openen één eindstuk weg. Zet na het dichtmaken van de tunnel dat eindstuk weer strak tegen de tunnel aan.

  • Span bij erg zonnig weer een (wit) stuk laken aan de zonzijde voor de tunnel. Anders wordt het veel te warm voor de plantjes onder de tunnel.
  • Maak hierbij het laken met wasknijpers of klemmen vast aan bamboestokken of aan de eindplaten.

.

Info over de eindstukken (eindplaten);

  • Over mijn eindplaten is deze gordijnstof gespannen. Ik kreeg deze gordijnstof van een kennis. De gordijnstof heeft heel veel kleine gaatjes. De gaatjes zijn kleiner dan 0,3 mm. De stof is goed luchtdoorlatend; je kunt heel gemakkelijk door 2 lagen stof heen blazen. Maar kleine beestjes, zoals de preivlieg of de prei-mineervlieg, kunnen er niet doorheen.
  • In plaats van deze gordijnstof kun je een “gewone” of andere vitragestof met kleine gaatjes gebruiken. De gaatjes moeten kleiner dan 0,8 mm zijn (gelezen op het internet).

  • Elk eindstuk is gemaakt van een stuk (vlak) plexiglas. De gordijnstof is “om de plexiglasplaat gevouwen”. De strakgespannen gordijnstof is met schroeven aan het plexiglas vastgemaakt. Aan beide zijden van het plexiglas is gordijnstof. Verderop uitleg waarom aan beide zijden.
  • Twee dikke bamboestokken en een halve stoeptegel die schuin is gezet drukt elk eindstuk tegen de tunnel.

  • Bij koud weer of harde wind kun je een dichte plaat (plexiglas) tussen de bamboestokken en de schuin staande halve stoeptegel in de grond steken. Zie de 2 foto’s hierboven. De gele pijl wijst naar die dichte plaat.
  • Met de dichte plaat is de ronde luchtopening in het eindstuk afgeschermd. De plaat houdt de koude wind (koude lucht) buiten de tunnel.
  • Bij “goed” weer haal je de dichte plaat weer weg.

  • De gordijnstof is aan beide kanten van het plexiglas-plaat gespannen;
    • Deze opbouw (plexiglas plaat in gordijnstof vouwen en vastschroeven) is erg gemakkelijk.
    • Aan de buitenkant houdt de gordijnstof de mineervliegen tegen.
    • Aan de binnenkant drukt de (zachte) gordijnstof tegen de harde zijkant van de gebogen golfplaat. Hierdoor sluit het eindstuk beter tegen de golfplaat aan. Er zijn zo héle kleine openingen (spleetjes) tussen de tunnel en de eindplaat. De preivlieg of de prei-mineervlieg kan hier niet doorheen.
    • Bij mijn eindplaten zijn er 2 lagen gordijnstof “over” de luchtopening. Mijn gordijnstof is goed luchtdoorlatend; je kunt heel gemakkelijk door 2 lagen stof heen blazen.

      • Heb jij minder luchtdoorlatende gordijnstof, dan kun je in één laag van de gordijnstof een rond gat knippen. Dit gat is vlak vóór, en net zo groot als de opening in de plexiglasplaat.
      • Zet de eindplaat met de geknipte opening naar de tunnel toe. Je hebt dan 1 laag gordijnstof in de luchtopening en ook gordijnstof tegen de zijkant van de golfplaat.

Door bovengenoemde opbouw is de tunnelkas luchtig, maar toch dicht voor preivliegen, prei-mineervliegen en andere kleine beestjes.

.

Maken

  • Gebruik een stuk plexiglasplaat van 2 mm dik. Afmeting van de eindplaat is ongeveer 41 x 36 cm. Plexiglas kan op maat worden gezaagd. Maar je kunt plexiglas ook met een “plastic snijder” krassen en daarna breken.
  • Gebruik een bloempot en stift om een cirkel (ongeveer 15 cm doorsnede) op de plaat af te tekenen. De cirkel is op ongeveer 10 cm vanaf de rand van de eindplaat.

  • Boor 4 gaten in het plexiglas, vlak naast de getekende cirkel;
    • Doorsnede van de gaten is 4 mm.
    • Boor de gaten op “3, 6, 9 en 12 uur,
    • Boor de gaten net aan de binnenzijde van de cirkel,
    • Deze gaten zijn handig bij het (figuur)zagen later; door de grootte van de eindplaat kun je niet helemaal rond komen met de figuurzaagbeugel. Je kunt in een gat de zaagbeugel “omdraaien”.

  • Gebruik een figuurzaag (of een decoupeerzaag) om de cirkel uit te zagen.

  • Uitzagen van de cirkel gaat heel goed met zo’n figuurzaagje;
    • Dit figuurzaagje zaagt heel snel; in ongeveer 5 minuten is de cirkel uitgezaagd,
    • Dit zaagje breekt niet (gemakkelijk),
    • Gebruik de geboorde gaten om (als nodig) de zaagrichting om te draaien.

  • Schuur de zijkant van het ronde gat en (op de foto hierboven) de linker korte zijde van de plaat. Schuur totdat er geen scherpe kanten of braampjes meer voelbaar zijn.

  • Zó moet de eindplaat worden.
  • Deze eindplaat is heel gemakkelijk te maken;
    • In de plaat zijn 3 gaatjes geboord (diameter 3 mm), elk ongeveer 10 cm van de onderkant, zie de rode pijlen op de foto boven.
    • Er is een passende lap gordijnstof geknipt.
    • De eindplaat is in de lap gordijnstof gevouwen.
    • Met 3 schroefjes (boutjes, ringetjes, moertjes) is de gordijnstof op de plaat gespannen.
  • Hieronder de bouwbeschrijving.

  • Je kunt deze klemmen gebruiken bij het opspannen en vastschroeven.

  • En met deze schroeven en ringetjes (M3) kun je het gordijnstof op de plaat vastmaken.

.

Boor 3 gaatjes in de plaat (nodig voor de 3 schroefjes);

  • Doorsnede van elk gaatje is 3 millimeter.
  • Afstand van elk gaatje tot de rand van de plaat is ongeveer 10 cm. Zie de rode pijlen op de foto boven (3 foto’s terug).

 

  • Knip de lap gordijnstof op maat.
  • Vouw de plaat in de lap gordijnstof.
  • Je kunt met de klemmen de gordijnstof op de plaat vastklemmen.

  • (Verwijder de 2 klemmen).
  • Vouw de bovenkant van de gordijnstof “naar boven”.
  • Ga na of de gordijnstof de goede afmeting heeft; De gordijnstof is ongeveer 2 tot 3 cm langer dan de 3 gaatjes in de plaat.
  • Op deze foto’s zie je de 3 gaatjes in de plaat en een eind van de gordijnstof.

  • Leg de bovenzijde van het gordijn weer op de plaat.
  • Trek de gordijnstof strak en zet de stof aan de zijkanten vast met 2 klemmen.

  • Leg de gordijnstof op een brede houten plank of op een stuk karton.
  • Maak elke klem even los, haal de bovenzijde van de gordijnstof “terug” en klem de stof weer vast.

  • Leg een houten plankje onder de plaat, nabij een klem.
  • (Zonder dit plankje ligt de klem op de plank. De plexiglas plaat “zweeft”. Met de priem in het gaatje kan er een barst in de plaat komen).
  • Prik de priem door het gaatje in de plaat, door de gordijnstof die er onder ligt en in het plankje.
  • Til de plexiglasplaat en de stof op. Draai of steek een M3 boutje met ring vanaf de onderzijde; eerst door de stof, dan door het gaatje in de plexiglas plaat.
  • Doe het bovenstaande bij alle 3 gaatjes.

  • Je hebt nu één kant van de  gordijnstof met boutjes in de plexiglas plaat gestoken.

  • Vouw de teruggeslagen gordijnstof weer over de plaat.
  • “Doe” eerst de linker hoek van de gordijnstof.
    • Trek de stof strak.
    • Zet met potlood een stipje in de stof (bij het boutje).
    • Blokje hout onder de stof.
    • Met priem een gaatje in de stof steken.
    • Schuif het gaatje in de stof over het boutje in de plexiglasplaat.
  • Doe hetzelfde bij de rechter onder hoek van de stof.
  • Doe daarna deze bewerkingen bij het middelste boutje.

  • Alle boutjes zijn door de stof en de plaat.

  • Schroef plaatjes en moertjes op alle boutjes.
  • De eindplaat is nu klaar voor gebruik.
  • Als gewenst kun je ook nog een rond gat in de gordijnstof knippen. De eindplaat met 1 laag stof is beter luchtdoorlatend. Dit is hierboven beschreven, aan het einde van “Info over de eindstukken (eindplaten).

.

Opmerking: dwars en nietjes

Op deze foto zie je een ouder ontwerp eindplaat. De gordijnstof is “dwars” op de plexiglasplaat vastgemaakt. Aan een kant zijn de einden van de stof met nietjes aan elkaar vast gemaakt (nieten ging erg moeilijk bij deze stof). Er zijn 4 schroeven door de gordijnstof en door de plaat gestoken, op elke hoek één. Deze opbouw is meer werk. De andere, boven beschreven opbouw is veel gemakkelijker.

.

Water geven onder de tunnel

  • Je kunt bij elk plantbedje een watergeefbuisje in de grond aanbrengen.

  • Gebruik een bocht voor pvc elektra buis. Dit is een bocht 3/4 inch.
  • Steek deze bocht in de grond onder de rand van de tunnel door, tot op de bodem van het plantbedje. Druk de grond rondom stevig aan.
  • Nu heb je een watergeef-buisje in de grond naast de tunnel.

  • Maak van een plastic dopje en een boutje en moertjes (M5) een afsluitdopje voor het watergeef-buisje (zodat de vliegjes niet door het buisje bij de prei kunnen komen);
    • Maak met een priem een gat in het dopje. Steek de bout door dit gat. Schroef 2 moertjes op deze bout.
  • De moertjes en het boutje maken het dopje zwaarder, zodat het dopje niet van het watergeef-buisje af kan vallen of waaien.

  • Gebruik een trechter en maatbeker.
  • Je kunt een rond stukje gordijnstof met een elastiekje om de uitloop van de trechter vastmaken;
    • het water stroomt dan wat langzamer op de bodem van het plantbedje.
    • tijdens het water gieten kan er geen mineervlieg via de trechter onder de tunnel terecht komen.
  • Zet de trechter op (in) het watergeefbuisje.
  • Giet water uit de maatbeker in de trechter.
  • Houd tijdens gieten het watergeefbuisje met een hand vast.

.

  • Je kunt ook zonder trechter water in de buisbocht gieten, maar dan moet je goed kunnen mikken. En er kan dan een vliegje meegaan met het water.

  • Doe na het water gieten het dopje weer op het watergeef-buisje.
  • Zo is de tunnel weer mineervlieg-dicht.

.

Goede plantpreien gegroeid?

Na half mei vliegt de prei-mineervlieg geen rondjes meer. En legt (tot augustus) geen eitjes meer op preiplanten. Het is na half mei tijd om de tunnel weg te halen en de groter gegroeide plantpreien in de grond te zetten. Je kunt dan nagaan of de plantpreien zijn aangetast door de prei-mineervlieg; bij aantasting zie je sterk gekrulde en afwijkende bladeren.

In 2019 deed ik mijn eerste proef met preiplantjes in zo’n tunnel (met speciale eindstukken, eindplaten met fijnmazig doek (vitrage gordijn). Hieronder de foto’s.

  • De golfplaat-tunnel is op 15 mei weggehaald.
  • Het bovenste deel van de lange preibladeren zijn omgebogen en een beetje licht(bruin) gekleurd doordat ze weken lang tegen de golfplaat aan groeiden.
  • Daarom kun je de preiplanten beter in een dieper plantbedje laten groeien, bv 10 tot 15 cm dieper dan de omringende tuingrond. Dan hebben de plantjes meer ruimte om hoger te groeien.

  • De preiplanten hebben daarna 5 dagen de tijd gehad om “de bladeren weer wat rechter te laten worden”. Na die 5 dagen (op 20 mei) zijn veel plantpreien uit het plantbed gehaald en elders in de tuingrond geplant.
  • Bovenaan zijn de lange preibladeren omgebogen en een beetje licht(bruin) gekleurd.
  • Na het korter maken van de wortels en de bladeren zien de plantpreien er normaal uit.
  • Er is geen aantasting door de mineervlieg zichtbaar; alle preien zien er goed uit.
  • Er zijn veel dikke plantpreien, dikker dan een potlood.
  • En enkele dunne plantpreien, dunner dan een potlood.

  • Met een 6 cm PVC buis zijn diepe, ronde gaten in de grond gemaakt. Daarna zijn er plantpreien in de ronde diepe gaten geplant.
  • De preiplanten zien er goed uit.

.

  • In de zomer en najaar

In de zomer en het najaar staan er vaak preiplanten (herfst- of winter-) in de volle tuingrond. Om ervoor te zorgen dat de mineervliegen geen eitjes op die preiplanten leggen kun je het onderstaande doen (nieuwe werkwijze 2018).

Knip rond 1 september de bladeren van de preiplanten kort. Knip daarna wekelijks de gegroeide preibladeren weer korter tot ongeveer dezelfde lengte. Zie onderstaande foto’s en beschrijving.

  • Grote en kleine preiplanten in de tuingrond op 1 september.

  • Knip rond 1 september bij alle preiplanten een stuk van de bladeren af.
  • Op de foto hierboven zijn alle preiplanten van de 3 linker rijen korter geknipt. Van de andere preiplanten in dit veld zijn de bladeren niet korter geknipt.

  • Na het knippen heeft een preiplant een soort “Y” vorm. De kortgeknipte bladeren vormen een smalle waaier.
  • Mijn gedachtegang:
    • Mineervliegen leggen eitjes op de buitenste bladeren van een preiplant. Dat zie je bij aangetaste preien; veel poppen in (op) de buitenste bladeren, weinig poppen op (in) de volgende bladeren van de prei.
    • De buitenste preibladeren zijn lang en “gebogen” en hebben een horizontaal stuk.
    • Mineervliegen leggen hun eitjes het liefst (of alleen maar) op een horizontaal stuk van het preiblad. Vanaf die plek graven de maden een gangetje in het blad naar de basis van de prei.
    • Op kortgeknipte, steil oplopende bladeren leggen mineervliegen geen eitjes. Je zou je kunnen voorstellen dat de mineervlieg op de steile preibladeren minder houvast heeft.
    • Een mineervlieg gaat daarom op zoek naar een niet geknipte preiplant met lange horizontale bladeren. Vindt de mineervlieg een preiplant met lange bladeren, dan legt zij daar de eitjes op.
    • Uitkomst: In kortgeknipte prei is er geen of weinig aantasting door de mineervlieg (geen of weinig maden of poppen). In preiplanten met lange bladeren is er wel een (ernstige) aantasting door de mineervlieg (veel maden en/of poppen).

  • Op de meeste afgeknipte preiplanten is geen hooi gelegd.
  • Als proef kun je op een stel afgeknipte preiplanten hooi leggen. Lang hooi blijft beter op de preiplanten liggen dan kortgeknipte hooisprieten.
  • Na en tijdens het opleggen valt er altijd wat hooi op de grond. Dat is niet erg, zolang er nog wat hooi op de planten ligt. En hooi op de grond houdt de tuingrond vochtig. Dat is goed.

.

  • Na het kortknippen groeien de preiplanten weer hoger. De preibladeren worden langer. En er zal ook wel wat hooi van de planten vallen.
  • Knip vanaf nu elke week de preibladeren weer kort tot ze even lang zijn als na de eerste keer knippen. En leg bij de “hooi preiplanten” weer hooi op de bladeren.
  • Herhaal de wekelijkse kortknipbeurt (en hooi opleggen) tot begin november.
  • Vanaf begin november vliegt de mineervlieg niet meer. Kortknippen (en hooi opleggen) is dan niet meer nodig.

  • Eind oktober (vlak na kortknippen en hooi opleggen) zien de preiplanten er zo uit.
    • Op de linker foto zie je preiplanten zonder hooi op. De meeste preiplanten zijn wekelijks kortgeknipt en zijn nu nog kort. Enkele planten helemaal links op de foto zijn een keer geknipt (begin september) en daarna niet meer. Die preien hebben nu lange bladeren.
    • Op de rechter foto zie je wekelijks kortgeknipte prei met en zonder hooi op.

.

  • Dezelfde preien op 1 november.
  • Begin november kun je het hooi weghalen. Bij koud, vochtig weer kan prei gaan rotten door het hooi dat op de planten ligt.

.

Oogsten.

Vanaf half november is er prei uit de tuin geoogst.

Op bovenstaande foto zie je geoogste preien. Er zijn 3 “soorten” prei geoogst. Onder elke bos preien staat welke soort het is; Niks, Kort of Kort en hooi. Hieronder de uitleg. Klik op de foto’s voor breedbeeld.

  • Links op de foto een bos preien die “gewoon” heeft gegroeid; geen hooi op en nooit kortgeknipt (“Niks”).
  • In het midden een bos preien waarbij elke week de bladeren zijn kortgeknipt (“Kort”).
  • Rechts een bos preien waarbij elke week de bladeren zijn kortgeknipt en hooi is opgelegd (“Kort en hooi”).

Alle geoogste preien worden in een bak koud water gereinigd (gespoeld) om het aanhangende tuinzand af te spoelen. Van de meeste preien worden de buitenste (halve, beschadigde) bladeren eraf gehaald.

Hieronder zijn dichtbij foto’s en beschrijvingen van de preien per groep. Met daarbij aangegeven hoe de prei er uit ziet. En hoeveel poppen en/of maden van de mineervlieg in de preien zijn gevonden bij het schoonmaken en klein snijden van de preien.

.

groep “N i k s”

  • Dichtbij-foto van 12 gereinigde “Niks” preien. Op de foto’s zijn de preien omgedraaid.
  • Bijna alle preien hebben rood/bruine strepen en gebarsten bladeren. Op enkele preien zie je de bruine poppen zitten. Bij deze preien is er een ernstige aantasting door de mineervlieg. Klik op de foto’s voor breedbeeld.
  • In elke prei van de “Niks” groep zaten 1 of meer poppen of maden van de mineervlieg.

  • Van 6 preien uit de “Niks” groep zijn de poppen en maden verzameld, zie de foto hierboven. In deze 6 “Niks” preien zaten in totaal 4 maden en 10 bruine poppen van de mineervlieg.
  • Je kunt de poppen en maden stuk drukken (anders komen er maar mineervliegen uit).

Later zijn er meer preien geoogst en gereinigd van de groep “Niks”. Zie de foto’s hieronder.

  • Van 4 andere preien uit de “Niks” groep zijn de buitenste (halve, beschadigde) bladeren weggehaald en in de witte bak (links) gelegd.
  • De bladeren uit de witte bak zijn in een emmer met koud water gespoeld om het aanhangend zand (en mineerpoppen) te verwijderen. De schoongespoelde preibladeren zijn op de composthoop geworpen.
  • De 4 “echte” preien zijn schoongemaakt en in ringetjes gesneden bij het bereiden van een maaltijd. Daarbij zijn enkele mineervliegpoppen gevonden.

  • Het spoelwater in deze emmer is gebruikt om de buitenste (halve, beschadigde) bladeren schoon te spoelen. Hierbij zijn ook poppen van de mineervlieg van de bladeren afgespoeld en in het water terecht gekomen.
  • Nu kun je met een zeef de poppen van de mineervlieg uit het spoelwater “vissen”.

  • Sommige poppen van de mineervlieg zijn zo licht van gewicht dat ze op het wateroppervlakte drijven, zoals de 2 lichtbruine poppen op de foto hierboven. Andere poppen zweven in het water.
  • Als je vaak genoeg met de zeef door het water beweegt kun je (bijna) alle poppen er uit zeven.

  • De poppen uit de 4 preien van de “niks” groep;
    • De 18 poppen in het linker dopje zijn uit het spoelwater van de buitenste (beschadigde) bladeren gevist,
    • De 2 poppen in het rechter dopje zijn bij het schoonmaken en in ringen snijden gevonden.

Geleerd:

  • In (op) de buitenste beschadigde bladeren van de prei zitten veel poppen.
  • In (op) de “volgende” bladeren van de prei zitten veel minder poppen.
  • De meeste eitjes van de mineervlieg worden dus op de buitenste bladeren van de preiplant gelegd. Waarom?
  • Misschien hierom. De mineervliegjes die uit de poppen kruipen moeten hun weg naar de buitenwereld vinden. Dat gaat het gemakkelijkst vanuit de buitenste bladeren, via de scheuren en barsten die in de buitenste bladeren zitten.

.

groep “K o r t”

  • Dichtbij-foto van 7 “Kort” preien. Op de foto’s zijn de preien omgedraaid.
  • De preien zien er redelijk gaaf uit; geen bruinrode strepen en weinig barsten. Klik op de foto’s voor breedbeeld.
  • In deze 7 “kort” preien vond ik bij het schoonmaken maar 1 made van de mineervlieg.

Later zijn er weer 14 preien geoogst en gereinigd van de groep “Kort”. Het zijn wel tamelijk dunne preien. Zie de foto’s hieronder.

  • Elf (11) preien “Kort” hebben rood/bruine streepjes (bovenste preien op de foto met de wortels naar rechts).
  • Drie (3) preien “Kort” zien er gaaf uit (onderste preien op de foto, wortels naar links).
  • Klik op de foto voor breedbeeld.

  • In de 11 preien “Kort” met rood/bruine strepen zaten deze 16 poppen en 1 made van de prei-mineervlieg. Plus 2 poppen die in het spoelwater zaten. Bij elkaar 19 mineerbeestjes in de 11 preien.
  • In de 3 gave preien zaten bij het verwerken nul maden en nul poppen van de mineervlieg.

.

groep  “K o r t   e n   h o o i”

  • Dichtbij-foto van 6 “Kort en hooi” preien. Op de foto’s zijn de preien omgedraaid.
  • De preien zien er redelijk gaaf uit; geen bruinrode strepen en weinig barsten. Klik op de foto’s voor breedbeeld.
  • In deze 6 “Kort en hooi” preien vond ik bij het schoonmaken geen made en geen pop van de mineervlieg.

Een week later zijn er 5 andere preien geoogst en gereinigd van de groep “Kort en hooi”. Zie de foto’s hieronder.

  • Dichtbij-foto van de 5 nieuwe “Kort en hooi” preien. Op de foto’s zijn de preien omgedraaid.
  • Vier van de vijf preien zien er redelijk gaaf uit; geen bruinrode strepen en weinig barsten (de 2 bovenste en de 2 onderste preien op de foto’s). Klik op de foto’s voor breedbeeld.
  • Eén prei heeft ook rood/bruine strepen (de middelste prei op de foto’s).

  • De middelste prei van dichtbij. Klik op de foto voor breedbeeld. Deze prei heeft rood/bruine strepen, met 1 streep tot aan de wortels.
  • In deze 5 “Kort en hooi” preien vond ik bij het schoonmaken  geen made en geen pop van de mineervlieg.

.

Geleerd:

  • Op “dikke” preien met korte bladeren (groep Kort) worden geen of maar heel weinig eitjes van de mineervlieg gelegd. Er zijn geen of zeer weinig maden en/of poppen in de prei.
  • In veel “dunne” preien met korte bladeren (groep Kort) zijn redelijk veel maden en/of poppen. Ik denk na waarom:
    • Misschien omdat de mineervlieg dunne, iele preiplanten uitzoekt om eitjes te leggen.
    • Of omdat ik de dunne preien wekelijks niet goed heb geknipt; bij dikke preien kun je de stevige bladeren goed kort knippen, bij dunne preien met slappe bladeren gaat dat kort knippen moeilijker.
  • Op “dikke” preiplanten met korte bladeren en met hooi op (groep Kort en hooi) worden geen of zeer weinig eitjes gelegd. Er zijn geen of zeer weinig maden en/of poppen.
  • Op niet behandelde preien (groep Niks) zijn veel eitjes gelegd. Er zijn veel maden en poppen in deze preien.

.

Dus:

  • “Dikke” prei kort afknippen en daarna wekelijks de langer gegroeide prei kortknippen helpt goed tegen aantasting door de prei-mineervlieg.
  • Bij “dunne” prei werkt afknippen en kortknippen niet zo goed tegen de mineervlieg. Weet niet waarom.
  • Hooi leggen op afgeknipte “dikke” preiplanten werkt net zo goed als geen hooi opleggen. Misschien helpt hooi opleggen bij “dunne” preien wel goed.

.

Opmerkingen:

  • Ik heb elke week de prei kortgeknipt. Misschien dat minder vaak kortknippen (b.v. elke 14 dagen) ook goed werkt.
  • Deze knipwerkwijze werkt erg goed bij tamelijk dikke prei; er is weinig aantasting. Bij dunne prei werkt het kort knippen niet of veel minder. En hooi opleggen is bij dunne preien ook moeilijker (valt er af).
  • Door het afknippen en kortknippen groeit de preiplant langzamer doordat er minder groen blad aan de plant is. De prei zal daardoor wat dunner zijn bij de oogst.
  • Je kunt prei vroeg in de tuingrond zaaien (eind maart tot begin april) en bij het planten voldoende mest in het plantgat doen. Hierdoor zal je begin september tamelijk dikke preien hebben. Deze preien zijn dan groot genoeg om de bladeren kort te knippen.

.

  • Als er veel mineerpoppen in je prei zitten, kun je bij tip    15) Bewaartips voor de oogst    bij   I4)   lezen hoe je prei verwerkt bij het bereiden van een maaltijd.
  • Op het internet gezocht naar een kortknippen van grote prei. Hier  staat een bericht van Mariekeenfrance uit 2015;  “Ik heb vorig jaar regelmatig een stuk loof afgeknipt. Dit op aanraden van een vriend die ook al jaren tuiniert. Hierdoor zou de prei dikker worden, en ik moet zeggen…ze vielen me niet tegen. Ze waren ook vrij van ongedierte.”
  • Uit een eerdere proef leerde ik dat hooi op de tuingrond tussen de preien niet helpt tegen de mineervlieg. Hooi op de preiplanten helpt wel een beetje.
  • Prei besproeien met brandnetelgier werkt ook niet tegen mineervliegen, is mijn ervaring. Enkele uren na het besproeien is de stank van de gier verdwenen. De mineervliegen leggen daarna alsnog hun eitjes op de preien.

.

  • Als je de preibladeren één keer kort knipt en hooi oplegt (en daarna niets meer doet) dan gaan de bladeren daarna weer groeien en valt er veel hooi op de grond. Zie de foto’s hierboven van 1 jaar geleden. Toch helpt deze werkwijze redelijk goed tegen de mineervlieg; van 5 geoogste preien is er maar 1 aangetast (de middelste prei). Hierdoor kwam ik op het idee om de preibladeren wekelijks kort te knippen en wel of niet hooi op de bladeren te leggen.

.

Na de winter

Je kunt preiplanten “niks” tijdens de winter in de tuingrond laten staan.

Preien (“niks”) geoogst op 16 maart. Deze preien stonden in de wintermaanden in de tuingrond onder een tunnel. Op 16 maart zijn ze uit de grond gehaald. Er zaten geen poppen in deze prei.

.

.

C)# Aardappel

In mijn tuin heb ik 4 rassen aardappelen gepoot.  Op enkele aardappelen van “Frieslander” zijn bruine vlekken (lijken op wratten)  zichtbaar.

De aardappelplant ziet er normaal uit.  Na schillen zie ik geen afwijkingen bij de aardappels. Heidi en Kees hebben ieder een opmerking onder dit bericht geplaatst. Volgens Kees en Heidi komen er bruine vlekjes op de aardappelen als je (te veel) tuinkalk door de grond hebt gemengd. Aardappelen groeien het beste op zure grond.

.

Hulp:

Geen tuinkalk door de grond mengen.

.

.

D)# Bloemkool

Enkele bloemkoolplanten in mijn tuin hebben last van draaihartigheid.  Eerst zie je dat de binnenste bladeren gedraaid zijn.  Daarna worden de bladstelen aangetast en je ziet vliegen op het hart.  Dit wordt veroorzaakt door de koolgalmug. De larven van dit dier veroorzaakt de ellende. Info op het internet is    hier    te vinden. De koolgalmug zet zijn eitjes af op planten die op luwe, windstille plaatsen staan.

Klopt, mijn aangetaste koolplanten stonden vlak naast het middenpad, in de luwte van de staakbonen.

.

Hulp

Zet de bloemkoolplanten op een winderige plaats.

.

.

E)# Tomaten

E1) Rotte vlek aan de onderzijde van tomaat

Er kunnen rijpe of onrijpe tomaten aan een plant hangen waarbij aan de onderkant een bruine of grijze (ronde) vlek is. Deze plantafwijking heet neusrot hier   gevonden op Diana’s site) en wordt veroorzaakt door watergebrek. De plant is niet ziek, dus die kan gewoon blijven staan. De tomaat (vrucht) kun je maar beter op een composthoop gooien; het bruin zit tot enkele centimeters diep in de tomaat. Of je gaat wegsnijden tot je goed tomatenmateriaal over hebt.

Mijn tomatenplanten hadden deze plantenziekte voor het eerst tijdens de droge zomer van 2018. Daarvoor nog nooit gezien.

Hulp

Als je de tomatenplant elke (droge) dag een beetje water geeft heb je minder kans op neusrot. Je kunt elke dag 1 bekertje water geven (zie ook hieronder).

.

E2) Gebarsten tomaten

Wanneer er veel water op tomatenplanten regent en/of er wanneer je teveel water aan de planten geeft, dan kun je zulke gebarsten tomaten krijgen.

De tomaten aan de planten kunnen al gebarsten zijn voordat ze rijp zijn.

Hulp

Als je de tomatenplant elke droge dag een beetje water geeft heb je minder kans op gebarsten tomaten. Een beetje water geven gaat goed met een emmertje en een bekertje. Je kunt beter elke dag 1 bekertje water geven dan om de zoveel dagen een grotere hoeveelheid.

.

E3) Donkere vlekken op tomaten, bladeren, stengels

Het kan gebeuren dat er bruine vlekken op de tomaten verschijnen. Soms hebben de bladeren en/of de stengels ook donkerbruine vlekken. Die plantenziekte heet Phytophtora.

De oorzaak is meestal dat er veel koud regenwater op de tomaten is gevallen tijdens de zomer en het begin van de herfst.

.

Hulp

Heb je tomatenplanten in de open lucht in een achtertuin, pluk dan alle tomaten voor het eind van september.

Of zet de tomatenplanten in een achtertuin onder een afdak. Tegen natregenen van bovenaf op de planten.

Zet tomatenplanten in een (volks)tuincomplex onder een breed afdak met open zijkanten en folie tegen dauwdruppels. Doe de zijkanten gedeeltelijk dicht tijdens slagregen.

Zie ook  tip   7) Afdak voor paprika’s of tomaten   en tip    8) Tomaten kweken   .

.

Hieronder enkele foto’s:

Tomaten onder een afdak, in mijn achtertuin op 1 september. Er hangen veel goede tomaten aan de planten; 11 planten en meer dan 100 tomaten. Onder het afdak zijn ongeveer 10 tomaten met bruine vlekjes. En ook hebben enkele tomatenplanten onder het afdak bruine vlekjes op de bladeren.

Maar als er geen afdak boven de planten is, dan zullen veel tomaten bruine vlekken krijgen of gaan rotten tijdens een “regenzomer en een koud regenachtig najaar”.

Tomaten in mijn volkstuin. Onder het dak is plastic folie om dauwdruppels op te vangen, zodat die niet op de tomatenplanten vallen.

Bij droog weer is de zijkantfolie omlaag gevouwen.

Bij hevige regenval is er zijkantfolie rondom het afdak.

Met zijkantfolie rondom is het afdak toch nog luchtig dankzij de openingen boven en onder het zijkantfolie.

.

.

  • F)# Witlof.

Deze gegroeide witlofkroppen zien er “niet fris” uit. De kroppen hebben bruine plakkerige korte buitenste blaadjes. Op de witlof zijn stipjes.

Die stipjes zijn bladluizen. Ze zijn gewoon met een afwasborstel onder stromend water weg te halen. Maar toch.

.

Oorzaak:

Deze witlof is gegroeid op wortels waarbij geen buitenste bladeren zijn weggebroken of afgesneden. Misschien was de compost ook te vochtig tijdens de volgende witlofgroei.

Op de linker foto zie je hoe de witlofwortels er uit zagen vóór de witlofgroei. Op de rechter foto zie je de bruine buitenste blaadjes na het afbreken van de gegroeide “onfrisse” kroppen.

.

Hulp:

Vóór het groeien van nieuwe kroppen altijd de buitenste blaadjes wegbreken of afsnijden. Zie ook hoofdstuk  N2) in tip     24) Witlof kweken   .

.

.

G)# Wortelen

In winterwortelen kunnen diepe scheuren en barsten zijn.

.

Oorzaak:

Dit komt doordat de grond waar de wortel in groeide een tijd te droog en een tijd te vochtig is geweest. Dit is te lezen in Engelstalige sites zoals   deze   en    deze    .

.

Hulp:

  • Regelmatig water geven aan de grond rondom de wortelen.
  • Hooi of stro rondom de wortelplanten op de tuingrond leggen; zo droogt de grond minder snel uit.

.

Bereiden:

Je hoeft winterwortels met barsten niet weg (of op de composthoop) te gooien.

Gebruik een schilmesje om de winterwortel met barsten in bruikbare stukken te snijden. Hierna kun je de stukken winterwortel verder bewerken.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in bloemkool, prei, tomaat, uien, witlof, ziekten. Bookmark de permalink .

8 reacties op 4) Plantenziekten en plagen

  1. Pingback: Een verrassende website : de moestuintips van Sjef » GroentenInfo

  2. Heidi zegt:

    Dag Sjef,

    Die aardappelen met “wratten”, dat kan gewoon liggen aan de zuurtegraad van je grond. Aardappelen verkiezen zure grond, de meeste andere groenten doen dat niet, dus wordt er al eens bijgekalkt om de pH aan te passen. De aardappelen krijgen dan zo’n vlekjes. niks ergs hoor, laat ze smaken!

    • sjeftuintips zegt:

      Hoi Heidi,
      Bedankt voor je schrijven. We hebben de vlekjes van de aardappelen gesneden. Na het koken en het bakken smaakten de aardappels heerlijk.
      Groetjes, Sjef

      • kees zegt:

        De ruwe vlekjes op de aardappels worden gewoonlijk veroorzaakt door een overmatige gift van kalk of als deze onregelmatig is verdeeld.
        Er is geen sprake van ziekte of kwaliteitsverlies.
        Groeten,
        Kees

  3. sjeftuintips zegt:

    Hallo Kees,
    Bedankt voor de uitleg.
    groetjes, Sjef

  4. Pingback: 15) Bewaartips voor de oogst | sjeftuintips

  5. Jan zegt:

    Dag sjef,
    Mijn tomaten staan in een serre, maar nu worden er dagelijks de tomaten aangevreten. Ik kan geen oorzaak vinden.
    Weet iemand wat het kan zijn?
    groeten, Jan

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.